★ heeft mij niet overtuigd
★★ niet slecht
★★★ goed
★★★★ een aanrader
★★★★★ een meesterwerkje

maandag 22 mei 2017

Wil - Jeroen Olyslaegers


Wil is het verhaal van  Wilfried Wils, politieman in Antwerpen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Op het eind van zijn leven kijkt hij terug naar die verwarrende periode waarin hij alles nog moest worden, dichter, echtgenoot, held of lafaard. Het is niet bepaald aangename, in de zin van vrolijke,  lectuur, daarvoor is de werkelijkheid die Olyslaegers beschrijft te cru. Dat wordt al duidelijk vanaf het eerste hoofdstuk, waarin Wils met zijn collega en toekomstige schoonbroer Lode opgevorderd wordt om zgn. arbeidsweigeraars - eufemisme voor 'joden' - te arresteren. Een niet zo fraaie bedoening, die mij helemaal terug catapulteerde naar een van de scènes uit het joods ghetto van Warschau in de film The pianist. Maar het is wel een prachtig portret van een jongeman gevangen tussen goed en kwaad en tegelijkertijd een indrukwekkende evocatie van het leven in een bezette stad. En dat serveert Olyslaegers in een taal die je echt in de ban houdt tot op de laatste bladzijden van de roman. Om kippenvel van te krijgen. 
Het vertelstandpunt van  deze roman  (oude, wat seniele, man kijkt terug en vertelt voor het nageslacht) brengt met zich mee dat je  alle andere personages ziet vanuit dat ene perspectief.  We zien hen vooral door hun daden, hun interactie met het hoofdpersonage. De enige expliciete diepgaande analyse is de  zelfanalyse van Wilfried Wils. En die is dubbel : scherp en cynisch soms en toch ook wat vergoelijkend, alsof Wils begrip vraagt voor zijn rol in de gebeurtenissen.   Bovendien zit er nog de filter op van een dementerende oude man, wiens herinneringen niet altijd stroken met de feiten.   Het is allemaal niet zo zwart-wit.    
Jeroen Olyslaegers won ondertussen met Wil de Fintro Literatuurprijs (van de vakjury én van de lezersjury). Een goede keuze, als je het mij vraagt. 

✭✭✭✭1/2

zaterdag 20 mei 2017

De ondergrondse spoorweg - Colson Whitehead

Vertaald door Harm Damsma & Niek Miedema
Uitgegeven bij Atlas Contact
352 blz.


Ik was toch wel benieuwd naar dat boek dat Obama op zijn lijstje van favoriete boeken had gezet. Een boek over de zwarte slavernij in Amerika. En ik was behoorlijk onder de indruk. Het verhaal leest aanvankelijk als het ontsnappingsverhaal van Cora, een jong slavenmeisje. Ze draagt al een hele rugzak nare ervaringen mee, als ze het uiteindelijk aandurft om  weg te lopen van de plantage waar een bijzonder sadistische  baas de plak zwaait.  
Het verhaal van de leefomstandigheden van de zwarte slaven in Amerika is op zich al hallucinant.  Whitehead maakt zijn lezers getuige van de gruwelijkste straffen  die de slaveneigenaars bedenken om hun zwarte werkvee eronder te houden.  Hij doet dat  schijnbaar zonder emotie en dramatiek,  bijna afstandelijk zelfs.  En die stijl werkt.  Je voelt  de empathie en het laat je niet onbewogen. Maar de sentimentaliteit à la Oom Tom is gelukkig ver weg. Daarbovenop komt nog het literaire spel met de vorm van de roman. Wat begint als het spannende verhaal van een ontsnapt slavenmeisje wordt met het trucje van de letterlijk genomen metafoor van de 'ondergrondse spoorweg' stilaan een ideeënroman, een existentiële reis door de staten van Amerika, waarbij thema's als racisme, discriminatie en eugenetica en identiteit een zeer actuele klank krijgen. Toch blijft Colson Whitehead de draad van het verhaal van Cora afwikkelen. 
Boeiende roman. 

★★★★