Tulpenliefde - Femke Roobol

Wist je dat er ook vrouwen schilderden in de Gouden Eeuw? Nou ja, er zullen er wel meer geschilderd hebben, maar daarom werd je nog niet toegelaten tot het schildersgilde. In Tulpenliefde lezen we het verhaal van Hester Falliaert, een jonge vrouw uit Haarlem die er alles voor over heeft om als schilder erkend te worden. Haar leven is bepaald geen sprookje. Maar wat een schitterende tijdsschets is dit geworden! De roman dompelt je onder in het alledaagse leven van een klein Hollands stadje, waar wel en wee wel heel dicht bij elkaar staan.  Er is de pest die iedereen, rijk en arm, zonder onderscheid treft. En er is die waanzinnige rijkdom door de speculatie met tulpenbollen. Echt, speculeren en financiële luchtbellen, onze tijd heeft er geen monopolie op. Hester Falliaert is een fictief personage, maar een van de nevenpersonages  is dat niet: Judith Leyster, Hesters vriendin in de roman, was het enige vrouwelijke lid van het Haarlemse schildersgilde en gezien haar schildertechniek waarschijnlijk een leerlinge van Frans Hals.  Werken van haar hangen in het Rijksmuseum van Amsterdam en in het Mauritshuis in Den Haag. Ik hou van zulke concrete details in een boek. Ze geven je meteen inspiratie voor je volgende citytrip en museumbezoek.  

★★★1/2

Orgelman - Mark Schaevers

Uitgegeven bij De Bezige Bij
456 blz.

Felix Nussbaum. Een schildersleven. Met deze ondertitel weet je meteen wat je mag verwachten van dit boek, zij het dat ik vermoed dat de meeste lezers, net als ik, nog nooit van Nussbaum zullen gehoord hebben. Heel kort: Felix Nussbaum was een joods-Duitse schilder die tijdens de Nazi-periode een schuilplek zocht in België, oa. in Oostende en later in Brussel.
Het heeft niet mogen baten: Felix Nussbaum en zijn vrouw Felka Platek worden in 1944 bij een razzia opgepakt en worden  met het laatste treintransport vanuit de Dossin-kazerne naar hun eindbestemming Auschwitz gebracht. 

Orgelman is een poging tot reconstructie van  het leven en het werk van Nussbaum. Dat was een echt puzzelwerk dat 12 jaar geduurd heeft. Nussbaum was - letterlijk - in rook opgegaan en zijn doeken zijn pas  na de oorlog  weer opgedoken.  Het is verbluffend hoe productief de man gebleven is, ook in volle oorlog toen het materiaal schaars werd. Zijn schilderijen spraken mij onmiddellijk aan. Ze deden mij soms wat aan Otto Dix denken, maar evengoed aan De Chirico. 
Schaevers werkt veel met getuigenissen. En hij blijft bij de feiten. Hij geeft eerlijk aan waar hij speculeert  en welke voorstelling zijn voorkeur heeft, maar vermijdt gelukkig de al te populaire weg van de fictionalisering. En toch is het een zeer levendige biografie geworden.  Dat komt, denk ik, doordat de duiding bij de vele schilderijen, die ook in dit boek zijn opgenomen, een soort van versterkende echo vormen bij het  bewogen leven van de Nussbaums.  
Mark Schaevers heeft met Orgelman een overtuigend beeld geschetst van het leven van een joodse schilder in ballingschap en op onderduikadressen in oa. Oostende en Brussel. Ik wacht met ongeduld tot er eens een tentoonstelling onze richting uit komt. Of wie weet, misschien trek ik er op een dag wel voor naar Osnabrück, waar voor hem een nieuw museum werd opgericht.

★★★★

Update 30 april 2015: Orgelman wint de Gouden Uil!