Wil - Jeroen Olyslaegers

Wil is het verhaal van  Wilfried Wils, politieman in Antwerpen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Op het eind van zijn leven kijkt hij terug naar die verwarrende periode waarin hij alles nog moest worden, dichter, echtgenoot, held of lafaard. Het is niet bepaald aangename, in de zin van vrolijke,  lectuur, daarvoor is de werkelijkheid die Olyslaegers beschrijft te cru. Dat wordt al duidelijk vanaf het eerste hoofdstuk, waarin Wils met zijn collega en toekomstige schoonbroer Lode opgevorderd wordt om zgn. arbeidsweigeraars - eufemisme voor 'joden' - te arresteren. Een niet zo fraaie bedoening, die mij helemaal terug catapulteerde naar een van de scènes uit het joods ghetto van Warschau in de film The pianist. Maar het is wel een prachtig portret van een jongeman gevangen tussen goed en kwaad en tegelijkertijd een indrukwekkende evocatie van het leven in een bezette stad. En dat serveert Olyslaegers in een taal die je echt in de ban houdt tot op de laatste bladzijden van de roman. Om kippenvel van te krijgen. 
Het vertelstandpunt van  deze roman  (oude, wat seniele, man kijkt terug en vertelt voor het nageslacht) brengt met zich mee dat je  alle andere personages ziet vanuit dat ene perspectief.  We zien hen vooral door hun daden, hun interactie met het hoofdpersonage. De enige expliciete diepgaande analyse is de  zelfanalyse van Wilfried Wils. En die is dubbel : scherp en cynisch soms en toch ook wat vergoelijkend, alsof Wils begrip vraagt voor zijn rol in de gebeurtenissen.   Bovendien zit er nog de filter op van een dementerende oude man, wiens herinneringen niet altijd stroken met de feiten.   Het is allemaal niet zo zwart-wit.    
Jeroen Olyslaegers won ondertussen met Wil de Fintro Literatuurprijs (van de vakjury én van de lezersjury). Een goede keuze, als je het mij vraagt. 

✭✭✭✭1/2

Orgelman - Mark Schaevers

Uitgegeven bij De Bezige Bij
456 blz.

Felix Nussbaum. Een schildersleven. Met deze ondertitel weet je meteen wat je mag verwachten van dit boek, zij het dat ik vermoed dat de meeste lezers, net als ik, nog nooit van Nussbaum zullen gehoord hebben. Heel kort: Felix Nussbaum was een joods-Duitse schilder die tijdens de Nazi-periode een schuilplek zocht in België, oa. in Oostende en later in Brussel.
Het heeft niet mogen baten: Felix Nussbaum en zijn vrouw Felka Platek worden in 1944 bij een razzia opgepakt en worden  met het laatste treintransport vanuit de Dossin-kazerne naar hun eindbestemming Auschwitz gebracht. 

Orgelman is een poging tot reconstructie van  het leven en het werk van Nussbaum. Dat was een echt puzzelwerk dat 12 jaar geduurd heeft. Nussbaum was - letterlijk - in rook opgegaan en zijn doeken zijn pas  na de oorlog  weer opgedoken.  Het is verbluffend hoe productief de man gebleven is, ook in volle oorlog toen het materiaal schaars werd. Zijn schilderijen spraken mij onmiddellijk aan. Ze deden mij soms wat aan Otto Dix denken, maar evengoed aan De Chirico. 
Schaevers werkt veel met getuigenissen. En hij blijft bij de feiten. Hij geeft eerlijk aan waar hij speculeert  en welke voorstelling zijn voorkeur heeft, maar vermijdt gelukkig de al te populaire weg van de fictionalisering. En toch is het een zeer levendige biografie geworden.  Dat komt, denk ik, doordat de duiding bij de vele schilderijen, die ook in dit boek zijn opgenomen, een soort van versterkende echo vormen bij het  bewogen leven van de Nussbaums.  
Mark Schaevers heeft met Orgelman een overtuigend beeld geschetst van het leven van een joodse schilder in ballingschap en op onderduikadressen in oa. Oostende en Brussel. Ik wacht met ongeduld tot er eens een tentoonstelling onze richting uit komt. Of wie weet, misschien trek ik er op een dag wel voor naar Osnabrück, waar voor hem een nieuw museum werd opgericht.

★★★★

Update 30 april 2015: Orgelman wint de Gouden Uil! 

You, fascinating you - Germaine Shames

“Behind every great love song is an unforgettable woman.”

  

In 1938 schreef de Italiaanse orkestleider maestro Pasquale Frustrace een lied voor Margit Wolf, een Hongaarse ballerina waarop hij verliefd was geworden. Tu, solamente tu werd eerst opgenomen door Vittorio de Sica en haalde snel de hitparades. Zarah Leander zong het als Du Immer Wieder Du maar voor de meesten onder ons klinkt de versie  van de Glenn Miller Army Air Force Band het bekendst in de oren. Je kan de song in zijn verschillende versies hier beluisteren:

http://germainewrites.com/hear-the-song/

Het verhaal achter de song is minder bekend. De roman begint als een liefdesverhaal maar minstens even belangrijk is dat het verhaal zich afspeelt in de boeiende wereld van muziek en opera en ballet. De talkies worden steeds populairder en dat heeft zijn gevolgen voor wie van de muziek moet leven: het leven van Pasquale en Margit loopt niet altijd van een leien dakje. Bekende namen als Vittorio de Sica, Zarah Leander, Cecil B. de la Mille en, heel even, Greta Garbo, kruisen het pad van de hoofdpersonages en geven de roman dat tikkeltje meer. Als het verhaal de oorlogsjaren induikt, wordt het een aangrijpend verhaal van moed en volharding, dat weer minder gekende facetten van deze dramatische periode in de geschiedenis van de twintigste eeuw tot leven brengt. Het jonge stel Frustrace-Wolf krijgt het onder het Mussolini-bewind  steeds moeilijker.  Almaar meer wetten maken het dagelijkse leven van joden moeilijk. De joodse Margit wil absoluut met hun zoontje nog eens naar Hongarije, bij haar ouders. Frustrace blijft in Italië. En plots bevindt ze zich aan de verkeerde kant van de grens en kan niet meer terug. De situatie wordt uitzichtloos en Margit heeft er alles voor over opdat haar zoon zijn vader zou terugzien. Het is haar survivor’s story die Germaine Shames vertelt in You, fascinating you.  

De roman is voorlopig alleen in het Engels te verkrijgen. Ik hoop dat hij snel in het Nederlands vertaald wordt. Wordt zeker een bestseller.
★★★★☆

Haar naam was Sarah - Tatiana de Rosnay

Vertaald door Monique Eggermont en Kitty Pouwels
Uitgegeven bij Artemis en co
335 blz.

Ik geef toe, ik had voor dit boek nog nooit van het drama in de wintervelodroom van Parijs gehoord: in 1942 op een bloedhete julidag dreef de Franse politie daar tienduizenden joden samen om ze vandaar naar concentratiekampen te transporteren. De omstandigheden waren onmenselijk, de gevolgen desastreus. Over de tienjarige Sarah, die weet te ontsnappen en terugkeert naar het huis waar ze haar jongere broertje ‘veilig’ heeft achtergelaten, gaat dit boek. Je moet al van steen zijn om niet door dit verhaal geraakt te worden. 

Tatiana de Rosnay heeft een neus voor het oppikken van feiten uit de geschiedenis om ze als kapstok te gebruiken voor haar verhaal. Jammer genoeg gaat dit boek ook over de  Amerikaanse journaliste die 60 jaar later op zoek gaat naar Sarah en oh zo toevallig een familiegeheim onthult dat de twee verhaallijnen samenbrengt. Daar ontspoort de roman in een melodrama van jewelste.    Dat heeft haar geen windeieren gelegd: miljoenen exemplaren zijn er al over de toonbank gegaan, en het boek is verfilmd met Kristin Scott-Thomas in de hoofdrol.  Een echte bestseller dus. Alleen, mij heeft ze niet kunnen overtuigen. Sorry, Sarah.

★✩✩✩✩