Grand Hotel Europa - Ilja Leonard Pfeijffer

Uitgegeven bij Arbeiderspers
520 blz.

Prachtig boek! En dat begint al bij de cover.  Bij de iconische foto van de piccolo zie je het hotel zo voor je: het ligt middenin een park, heeft een groot bordes, een pastelkleurige façade. Binnen valt meteen een sleets oosters tapijt op in de grote loungeroom, en achter de balie hangt nog zo'n kastje met echte hotelsleutels, zo van die zware die je liefst niet meeneemt. De charme van vergane glorie. 
Het is de ideale setting voor de nieuwste roman van Pfeijffer. Waar het hotel zich bevindt, wordt nergens vermeld, maar het is de ideale plek voor een schrijver met liefdesverdriet.  Pfeijffer - altijd aanwezig als personage in zijn eigen romans - neemt er zijn intrek om te reconstrueren hoe zijn relatie met zijn Italiaanse vriendin Clio op de klippen is gelopen. Een liefdesroman dus. Met weemoed denkt hij terug aan hun gelukkige dagen in Venetië, Malta, de Cinque Terre, ... Met Clio was het leven een groot spel, een avontuur dat ze samen verzonnen en beleefden. Hun zoektocht naar het laatste schilderij van Caravaggio doet eventjes aan een Dan Brown-roman denken. Een avonturenroman, dat  ook dus. Maar bovenal is Grand Hotel Europa een satirische ideeënroman. De naam van het hotel is natuurlijk een doorzichtige metafoor voor het oude continent Europa. In Pfeijffers visie dreigt Europa ten onder te gaan aan een overdaad aan verleden, zodat het uiteindelijk alleen nog zal functioneren als een gigantisch pretpark. In elk hoofdstuk van deze lijvige roman confronteert Pfeijffer ons met de dreiging van het massatoerisme. En hij doet dat op de manier die we van hem kennen : met verve,  in een barokke stijl, erudiet. Maar omdat Grand Hotel Europa een roman is, kan hij de ernst van zijn thema counteren door voluit de kaart van de fictie te trekken. Aan  verhaallijnen geen gebrek in deze roman en bovendien is Grand Hotel Europa  de biotoop van een verzameling excentrieke gasten. Hun beschrijving alleen al is boeiende lectuur. Toch balanceert hij soms op de rand van de drammerigheid en heel wat lezers zullen hierop afknappen. 
Mijn eindoordeel hinkt dan ook wat op twee benen. Ik heb Grand Hotel Europa zeer graag gelezen,   maar heb meer genoten van de onderdelen, een rake portrettering, een  fijne formulering,  een hilarische scène, dan van het monumentale, meesterlijk geconstrueerde geheel. 

★★★★ 

Never let me go - Kazuo Ishiguro

Uitgegeven bij Vintage Books
272 blz.

Never Let Me Go is een mooie psychologische roman over vriendschap.  Het is het verhaal van Kathy, die terugkijkt op haar leven en dat van haar beste vrienden Ruth en Tommy. Ze begint haar verhaal als ze werkt als verzorgster in een revalidatiekliniek, waar Ruth verblijft na een orgaandonatie.  Ishiguro ( die we natuurlijk kennen van The remains of the Day) houdt zijn verhaal opzettelijk vrij vaag. Als lezer vermoed je veel, maar duurt het wel een tijd voor je precies weet wat er zo speciaal is aan Tommy, Ruth en Kathy en de andere kinderen die samen met hen in de kostschool van Hailsham opgegroeid zijn. Wat wel snel duidelijk is, dat de jongeren in Hailsham klaargemaakt worden voor een missie in de toekomst. En ook zij krijgen niet meteen het hele verhaal te horen.  Omdat ze zo afgezonderd leven, afgeschermd eigenlijk, beleven ze alles ook met een zekere afstand.  Alsof ze alles wat hen overkomt toch altijd al wat meer relativeren, in het licht van wat zal komen... Zo voelt de lectuur van het boek ook aan: alsof er een filter voor je leeslens zit.   

De roman biedt zeker veel stof voor discussie. Met zijn science fiction randje is het ook wel een ideeënroman, die het waarschijnlijk erg goed doet in Engelse klaslokalen. Mijn (Engelse) versie van het boek had alvast een bijlage voor GCSE English Literature, een soort eindexamen voor secundaire scholen. 

Toch heb ik de roman vooral geapprecieerd omdat het zo mooi over vriendschap gaat. Over trouw en verraad, over verlies en solidariteit, over verbondenheid en eenzaamheid. 

Een aanrader.

★★★★

De roman uit 2005 is in het Nederlands uitgegeven als Laat me nooit alleen en is ook verfilmd, met in de hoofdrollen  Carey Mulligan, Keira Knightley en Andrew Garfield. De naam Kazuo Ishiguro kennen we natuurlijk van The Remains of the Day.  

Dood van een leraar – Cyrille Offermans

Uitgegeven bij Cossee

313 blz.

De pas afgestudeerde filosoof Freek Moerdijk zoekt  uit noodzaak een baantje in het onderwijs. Op het einde van het schooljaar staat hij voor een moeilijke opdracht. Zijn schooldirecteur heeft hem verzocht een afscheidsrede te schrijven voor een collega, die onverwachts  om het leven kwam. Zal hij het houden bij de gebruikelijke clichés over de doden? Hoe eerlijk wil of kan hij zijn?

In zijn verslag over het  schooljaar dat aan de tragische gebeurtenis voorafging, weet Offermans angstwekkend herkenbaar de sfeer op een grote school te schetsen. Het contrast tussen de enthousiaste, idealistische beginnende leraar en de cynische anciens, het gevecht om de aandacht van de puberende studenten, de dictatuur van de administratie, de druk van de ouders, inhoud vs cijfers, bezieling vs scores en ga zo maar door, het is er allemaal.   

Maar misschien is die kopieerkunst van het dagelijkse leven  ook een beetje de zwakte van deze roman. De essayist in Offermans heeft aan ideeën en inzichten geen gebrek. De plot heeft minder te bieden.  En zoals dat in ideeënromans wel meer het geval is, blijven ook in Dood van een leraar de personages wat onderbelicht. Het beeld van een wereldvreemde filosoof, eerder  per ongeluk in het onderwijs verzeild geraakt, kon er nog mee door, maar deze Freek Moerdijk is niet alleen wereldvreemd, hij lijkt wel een anachronisme die op geen enkel manier overtuigt als twintiger in de eenentwintigste eeuw.

Stof tot nadenken dus, maar misschien was die beter niet in de vorm van een roman gestopt.

★★☆☆☆