De laatste zomer in de stad - Gianfranco Calligarich

Uitgegeven bij Wereldbibliotheek
Uit het Italiaans vertaald door Els van der Pluijm
176 blz.

De jonge journalist Leo Gazzarra verruilt in de jaren '70 het saaie Milaan voor de bruisende hoofdstad. Overdag probeert hij de kost bijeen te scharrelen in de marge van de journalistiek, 's nachts duikt hij  in het nachtleven van Rome. Tussen de Spaanse Trappen, de Piazza del Popolo en de Piazza Navona, zwalpt hij van de ene bar naar het andere feestje,  in het gezelschap van de beau monde of wie dat probeert te zijn, op zoek naar wie weet wat... Roem misschien, of de eeuwige liefde?  Op een van die nachten ontmoet hij Arianna, al even stuurloos als hijzelf. Onder het laagje oppervlakkigheid schuilt iets diep-tragisch. 

Je kan niet anders dan denken aan Fellini's La dolce vita:  ook hier een journalist die het 'zoete leven' beschrijft van de high society van Rome.  Het beeld van Anita Ekberg in de Trevi-fontein is deel van ons collectieve filmgeheugen.  

Alleen ziet het Rome van Calligarich er al wat groezeliger uit. Zijn personages zijn toch eerder losers, krijgen niets voor mekaar, zelfs de liefde niet. De roman leest van bij de openingszinnen als een kroniek van een aangekondigd einde.  ‘Zo gaat het natuurlijk altijd. Iemand doet van alles om afzijdig te blijven en belandt vervolgens op een goede dag, zonder te weten hoe, in een geschiedenis die hem regelrecht naar het einde brengt.’

Er zit veel triestheid in deze roman. Met een knipoog naar die andere Rome-film zou  ik hem durven ondertitelen La Grande Tristezza. En toch  slaagt de auteur erin  ook  iets lichtvoetigs, iets teders in zijn roman te stoppen. De gevatte, droog-ironische  stijl maakt het verteerbaar. 'Zelden zo vrolijk geworden van zo’n tragisch boek', zegt Emilia Menkveld  in haar recensie voor de Volkskrant. Zo ver zou ik niet gaan.  Maar het boek heeft mij wel bekoord.  Ik zal niet zeggen dat ik de personages in mijn hart heb gesloten, maar de sfeerschepping is wondermooi.   Een beetje Bonjour tristesse (F. Sagan) en La Dolce Vita (Fellini) samen.  

★★★★

 

Testament of youth: an autobiographical study of the years 1900–1925 - Vera Brittain

In het Nederlands vertaald als Testament van de jeugd.  
Uitgegeven bij De Bezige Bij.
Vertaald door Otto Biersma, Luud Dorresteyn, Marianne Palm, Hans Kloos.
638 blz. 

Testament of Youth is een van de beroemdste autobiografieën uit de tijd van de Eerste Wereldoorlog. Vera Brittain was 20 toen de oorlog uitbrak in 1914.  Er wachtte haar een mooie studietijd in Oxford. Maar als haar verloofde en broer dienst nemen in het leger, kan ze niet achterblijven en ze gaat aan de slag als vrijwilligster bij het Britse Rode Kruis.  Het noodlot slaat snel toe.  Tegen Kerstmis 1915 is haar verloofde al gesneuveld. In 1918 verliest ze ook haar broer. Zelf doet ze al die oorlogsjaren dienst in ziekenhuizen en veldhospitalen van Londen, over Malta tot Frankrijk. Testament of Youth  werd in 1933 uitgegeven en het was meteen een bestseller. In 1915 werd het boek verfilmd met in de hoofdrollen Alicia Vikander en Kit Harington.
Wat een boek! Er is zoveel stof om over na te denken, het Engels heeft daar een mooi woord voor: 'thought-provoking'. Het is niet alleen een boek over de belevenissen van een jonge verpleegster in oorlogsomstandigheden, hoewel ik me kan voorstellen dat de film  wel daarop zal gefocust hebben. (Voor alle duidelijkheid: ik heb de film niet gezien.) Het is evengoed een boek over de strijd van een jonge vrouw om gehoord te worden in een maatschappij waar mannen het nog steeds voor het zeggen hadden. Het toont een wereld in verandering, met de wereldoorlog als bruuske catalysator. 
Voor de oorlog werd Brittain nog als een beetje abnormaal beschouwd in haar provinciale omgeving. Welke jonge vrouw wilde nu gaan studeren als je toch ook gewoon kon trouwen? Na de oorlog vond zelfs haar vader het normaal dat ze zelfstandig in Londen bleef wonen, ongetrouwd en vrij. 
Een boek over een vrouw die tegen de tijdsgeest in haar eigen weg gaat, dat kan bij mij altijd op sympathie rekenen. Dat is ook de reden waarom ik de minpuntjes van deze autobiografie erbij neem. Vooral in de hoofdstukken na de oorlog wordt er wel heel veel met namen gegoocheld. Soms leest het als de notulen van een vergadering. Saai dus. En dan zijn er nog de vele gedichten waar dit werk bol van staat, haar eigen gedichten, die van broer, lief en vrienden en hun grote voorbeelden. Soms raakten ze me, dikwijls vond ik ze nogal geëxalteerd. Maar toch dus, wat een boek! 
Is het een aanrader? Ja, als je ermee kunt leven dat geen enkele kanjer van begin tot einde even goed is.   
 
★★★1/2

Spiegel - Cara Delevingne met Rowan Coleman

Vertaald door Erica Disco
Uitgegeven bij Harper en Collins
352 blz.

Soms komt een boek je aanwaaien uit volstrekt niet-literaire hoek. En als je de auteur googelt kom je uit bij model, actrice, zangeres, schrijfster. Ik dacht al dat de naam mij bekend voorkwam. Dan kan je twee dingen doen: of je legt het vanuit vastgeroeste vooroordelen  naast je neer, of je leest net als ik het boek. En je bent aangenaam verrast. Meer dan aangenaam verrast. 

Spiegel is een verhaal over vier Londense tieners wiens leven door elkaar geschud wordt als een van hen plots verdwijnt. Zelfmoord,  zegt de politie.   Of is er meer aan de hand?   Delevingne schetst een heel geloofwaardig beeld van de jongerencultuur aan een Londense comprehensive. Ik heb dit boek graag gelezen, vooral als een eerlijke coming-of-age. De zoektocht naar een eigen identiteit, en dat in extreme omstandigheden, staat garant voor puur leesplezier.  Echte thrillerfans zullen op de plot wel wat aan te merken hebben. Het is waar, ik had ook behoorlijk snel een vermoeden van de dader,  maar het is toch een van de  boeken uit mijn recente leesgeschiedenis waarvoor ik alles liet liggen om toch maar door te kunnen lezen. Indien geen volle 4 sterren, dan toch zeker 3,5 waard.

★★★1/2

Nachttrein naar Lissabon - Pascal Mercier

Vertaald door Gerda Meijerink
Uitgegeven bij Wereldbibliotheek
414 blz

Nachttrein naar Lissabon is een van de zeldzame boeken die ik nog in papieren versie heb gekocht.  Ik lees al een hele tijd vooral op mijn e-reader, en hoewel ik  telkens netjes betaal voor mijn e-boeken, voelt dat toch niet helemaal als kopen. Voor Nachttrein naar Lissabon heb ik met plezier een uitzondering gemaakt, want het is echt een pareltje om te koesteren.

Het uitgangspunt sprak mij al aan.  Op een dag verlaat de leraar klassieke talen Raimond Gregorius zonder boe of ba zijn klaslokaal, om er nooit meer terug te keren. De aanleiding was een boek dat hij  in handen gekregen had, een boek van de Portugese arts Prado. Geïntrigeerd vertrekt hij nog dezelfde nacht naar Lissabon, op zoek naar sporen van Prado in Lissabon. Van een radicale keuze gesproken. 

In Lissabon probeert Gregorius  in de voetstappen van Prado te lopen. Zo ontmoet Gregorius personages die nog getuigen zijn van het Portugal  onder Alcazar, van voor de Anjerrevolutie dus.  Die houden het verhaal op gang en zijn op zichzelf al interessant genoeg. En tussen al die ontmoetingen door  krijg je  fragmenten uit het - zeer filosofische - werk van Prado te lezen. Daar zit denkvoer in! En naarmate de zoektocht naar Prado  vordert, krijg je ook meer en meer het gevoel dat Gregorius in zijn zoektocht naar Prado, vooral zichzelf tegenkomt. De misschien wel boekengeleerde, maar absoluut niet streetwise Gregorius, is me in al zijn stunteligheid erg dierbaar geworden. En ook dat is een boeiende leeservaring. 

Een aanrader dus, maar met enig voorbehoud. Wie alleen maar naar de finish raast, zal voorbijvliegen aan wat je in, en ook tussen, de regels leest. Een intense maar noodzakelijk trage leeservaring. 

★★★★★

Never let me go - Kazuo Ishiguro

Uitgegeven bij Vintage Books
272 blz.

Never Let Me Go is een mooie psychologische roman over vriendschap.  Het is het verhaal van Kathy, die terugkijkt op haar leven en dat van haar beste vrienden Ruth en Tommy. Ze begint haar verhaal als ze werkt als verzorgster in een revalidatiekliniek, waar Ruth verblijft na een orgaandonatie.  Ishiguro ( die we natuurlijk kennen van The remains of the Day) houdt zijn verhaal opzettelijk vrij vaag. Als lezer vermoed je veel, maar duurt het wel een tijd voor je precies weet wat er zo speciaal is aan Tommy, Ruth en Kathy en de andere kinderen die samen met hen in de kostschool van Hailsham opgegroeid zijn. Wat wel snel duidelijk is, dat de jongeren in Hailsham klaargemaakt worden voor een missie in de toekomst. En ook zij krijgen niet meteen het hele verhaal te horen.  Omdat ze zo afgezonderd leven, afgeschermd eigenlijk, beleven ze alles ook met een zekere afstand.  Alsof ze alles wat hen overkomt toch altijd al wat meer relativeren, in het licht van wat zal komen... Zo voelt de lectuur van het boek ook aan: alsof er een filter voor je leeslens zit.   

De roman biedt zeker veel stof voor discussie. Met zijn science fiction randje is het ook wel een ideeënroman, die het waarschijnlijk erg goed doet in Engelse klaslokalen. Mijn (Engelse) versie van het boek had alvast een bijlage voor GCSE English Literature, een soort eindexamen voor secundaire scholen. 

Toch heb ik de roman vooral geapprecieerd omdat het zo mooi over vriendschap gaat. Over trouw en verraad, over verlies en solidariteit, over verbondenheid en eenzaamheid. 

Een aanrader.

★★★★

De roman uit 2005 is in het Nederlands uitgegeven als Laat me nooit alleen en is ook verfilmd, met in de hoofdrollen  Carey Mulligan, Keira Knightley en Andrew Garfield. De naam Kazuo Ishiguro kennen we natuurlijk van The Remains of the Day.  

Een klein leven - Hanya Yanagihara

Vertaald door Josephine Ruitenberg en Kitty Pouwels

Uitgegeven bij Nieuw Amsterdam

752 blz.

Een klein leven is het verhaal van vier vrienden, die ook na hun studentenjaren contact blijven houden.  Je volgt hen op hun zoektocht naar geluk en succes. Een van hen, Jude,  is fysiek en mentaal getekend door gebeurtenissen van vroeger, en naarmate het verhaal vordert kom je stilaan meer te weten over dat verleden. 

Al van bij de eerste pagina's was ik ervan overtuigd dat dit geen doorsnee boek  was. Het is ongelooflijk knap geschreven, ik was echt onder de indruk van de stijl. Naarmate ik vorderde in het boek, verschoof mijn aandacht volledig naar de inhoud. De confrontatie met het lijden van de gekwelde Jude is bij momenten zo hard en bijna ondraaglijk dat ik even een leespauze moest inbouwen. Halfweg  het boek twijfelde ik of ik dit wel wilde verder lezen. Je denkt, nu kan het niet meer erger, en toch weet je, het ergste moet waarschijnlijk nog komen. 

Toch is niet alles kommer en kwel, want de kracht van het boek komt minstens evenzeer uit de beschrijving van heel bijzondere vriendschappen. 

Heb ik dit boek graag gelezen? Ja en neen dus.  Neen, omdat het geen pretje is ondergedompeld te worden in het gekwelde bestaan van Jude. Ja, omdat het zo ongelooflijk knap geschreven is, hoewel misschien een ietsje aan de lange kant. Het is een boek dat nog lang blijft nawerken. Een aanrader voor liefhebbers van zware kost.  

★★★★1/2

Het verhaal van het verloren kind - Elena Ferrante

Vertaald door Marieke van Laake
Uitgegeven bij Wereldbibliotheek
584 blz.

Het heeft wat geduurd voor ze er eindelijk was, de Nederlandse vertaling van het vierde deel van de Napolitaanse romans van Elena Ferrante. Maar in november van 2016 was het dan toch zo ver. En die extra tijd kwam mij wel zo goed uit. Wie mijn vorige blogberichten 

(http://gal-altijdeenboek.blogspot.be/2015/10/de-geniale-vriendin-of-de-napolitaanse.html) over Ferrante gelezen heeft, herinnert zich misschien dat ik bij deel 3 mijn enthousiasme over deze reeks wat kwijt was. 

Even de draad weer opnemen: Lila en Elena zijn nu volwassen vrouwen. Elena/Lenù is haar achtergrond ontgroeid en is een schrijfster geworden met een zeker succes. Haar huwelijk met Pietro is op de klippen gelopen en zij keert uiteindelijk met haar twee jonge dochters naar Napels terug. Lila daarentegen heeft nooit een voet buiten Napels, buiten 'de wijk' gezet. Ze leeft er samen met haar partner Enzo en haar zoon, Gennaro/Rino. Ze zwaait er de plak, en het is niet zo duidelijk of ze buiten of boven de niet altijd even propere praktijken staat waarop Napels teert. Nog steeds is de verhouding tussen de vriendinnen er een van afstoten en aantrekken, van rivaliteit en van solidariteit. En in diezelfde sfeer worden ze ook allebei weer zwanger. Lenù krijgt een dochtertje, Imma. De vader is Nino, de minnaar voor wie ze haar man verlaten heeft, en ooit de minnaar van Lila. Enkele weken later wordt Tina geboren, dochtertje van Lila en Enzo. Ferrante neemt zoals altijd ruimschoots de tijd om het sentimentele leven van haar hoofdpersonages uit de doeken te doen. En op de achtergrond is de wereld in verandering, en niet altijd in de goede zin. Italië kreunt onder een golf van geweld, de Rode Brigades, de ontvoering van Aldo Moro, de maffiamoorden. In Napels wordt de camorra steeds driester en de vuisten van de mannen zitten er nog steeds even los. 

Misschien is het wel omdat dit vierde deel zich weer bijna volledig in Napels afspeelt, dat ik weer helemaal in het verhaal gezogen ben. In de sociale heksenketel van deze groezelige maar fascinerende stad, valt de vreemde vriendschap tussen de twee vrouwen als een puzzelstukje op zijn plaats. Heerlijke leeservaring ook als het einde van deze roman, dat ik hier niet ga verklappen, weer aansluit bij die prachtige poppenscène uit het eerste deel. 

En zo eindig ik toch nog met veel bewondering voor deze grootse reeks van Napolitaanse romans. 

Ik word trouwens een beetje boos, als ik weer eens lees dat De geniale vriendin gaat over 'een typische vrouwenvriendschap'. Neen, dit is een romanreeks over een vriendschap, over twee vrouwen, over Napels, over verlies, over identiteit, over relaties, over moderniteit, over tradities, over ... alles eigenlijk. Dat is een compliment en tegelijk ook een zwak punt. Want het is daardoor ook wel zeer uitvoerig geworden, er had misschien best wel wat geschrapt kunnen worden. Tenminste zo verklaar ik mijn tijdelijke leesinzinking tijdens deel 3. Uiteindelijk geef ik de hele reeks zowel als Het verhaal van het verloren kind graag 4 sterren. Goed voor meer dan 1700 blz. leesplezier.

Schiet maar, ik ben toch al dood - Julia Navarro

Vertaald door Bart Peperkamp
Uitgegeven bij Wereldbibliotheek
766 blz.

Schiet maar, ik ben toch al dood is goed voor uren onvervalst leesplezier. Het is het soort boek waarin ik mij met het grootste plezier onderdompel: meer dan 700 bladzijden lang neemt de auteur je mee door de geschiedenis van de twintigste eeuw. Alles begint met de joodse familie Zucker in tsaristisch Rusland eind 19de eeuw, als Samuel als kleine jongen meemaakt hoe zijn moeder en zusje vermoord worden in een pogrom. Twintig jaar later is weggaan uit Rusland de enige oplossing en na een tussenstop in Parijs komt hij uiteindelijk in het Beloofde Land terecht. Op de grond die hij koopt in Jeruzalem woonde al generaties lang de Arabisch-Palestijnse familie Ziad. Samuel Zucker zorgt ervoor dat Ahmed Ziad kan blijven wonen. Ze worden buren en uiteindelijk ook vrienden voor het leven. De vriendschap is niet simpel en wordt steeds meer op de proef gesteld door de gebeurtenissen: steeds meer joden komen naar Palestina en de Arabieren voelen zich bedreigd in hun territorium. De wereldoorlogen schudden de politieke kaarten van de regio dooreen en de rol van de grote mogendheden versterkt alleen maar de steeds groeiende vijandigheid tussen de twee bevolkingsgroepen. Toch houdt de vriendschap stand over de generaties heen, zij het met offers aan beide kanten. 

Het boek doet je nadenken over het belang van identiteit en natie en laat je toe de twee kanten van het verhaal te zien. Je mag dat gerust letterlijk nemen, want we komen het hele verhaal te weten via een verhaaltechnisch trucje: een medewerkster van een ngo zoekt voor haar rapport zowel Israëlische als Palestijnse getuigenissen. De Palestijnse kant van het verhaal is haar al bekend en het zijn haar gesprekken met een van de laatste overlevenden van de Zucker-familie die de rode draad vormen van deze roman. Hij vertelt zijn geschiedenis, zij vertelt op haar beurt de versie zoals ze die van haar Palestijnse contacten gehoord heeft.  De empathie voor de andere zijde is groot, de vooroordelen zijn dat ook. Ook de lezer voelt zich gevangen in dit onontwarbare kluwen van rancunes en frustraties. Je krijgt meer inzichten, dat wel, maar of dat nu echt hoopgevend is, is nog maar de vraag. Het wantrouwen is zeer diep en soms vrees je dat het geweld inderdaad alleen maar zal stoppen wanneer er zoveel doden gevallen zijn, dat nog een dode meer ondraaglijk  zou zijn, zoals een van de personages het in dit boek verwoordt.    

De inhoud van deze roman brengt ons middenin enkele van de minst fraaie hoofdstukken van de geschiedenis van de twintigste eeuw. En toch blijf ik het leesplezier noemen, daarvoor zorgt de frisse manier waarop Navarro met haar plot omgaat: ze weet ons zelfs tot op de laatste bladzijde te verrassen.   Knappe prestatie, waaraan ongetwijfeld ook veel opzoekwerk is  aan voorafgegaan. 

★★★★

De veteraan - Johan Faber

Uitgegeven bij Nijgh & Van Ditmar
347 blz.

Johan Faber is vooral gekend voor zijn non-fictie. Alpe d'Huez - de Nederlandse berg,  Het mysterie Marco, Wat bezielde Volkert van der G.? zijn enkele van zijn meest bekende titels. In literatuurland lijkt men hem niet te kennen. Tenminste, ik ben er niet in geslaagd ook maar een literaire recensie van hem te vinden, hoewel het boek vrij recent is (2014). En eigenlijk vind ik dat de man ten onrechte onder de literaire radar is gebleven. 

De veteraan vind ik zeker meer dan de moeite waard. In Neerloo, een afgelegen (fictief) Nederlands dorpje leeft een Afghanistanveteraan een onopvallend en vrij geïsoleerd bestaan aan de rand van de maatschappij. Hij mag dan al een held zijn, hij is een niemand en dat bevalt hem wel. Tot op een dag een 14-jarig meisje verdwijnt. En dan komen de geruchten op gang. Plots weet iedereen wel iets te vertellen over die vreemde snuiter. Faber roept heel mooi op hoe de dreiging Meindert langzamerhand in een wurggreep heeft. Even moest ik aan De geruchten van Hugo Claus denken.  Maar Johan Faber houdt zijn verhaal toch wat strakker in de hand.  Wat niet wil zeggen dat er geen ruimte is voor verbeelding in deze roman. Zeker als hij ons meeneemt in het hoofd van de veteraan is Faber op zijn best. Want met de onrust in het dorp komen ook de spoken uit zijn oorlogsverleden terug.   En Faber beschrijft die oorlogsherinneringen op indringende wijze. Voor mij was dit het meest boeiende aspect van deze roman. En als dat dan nog samengaat met een perfect opgebouwde spanning, je wilt namelijk toch wel weten of Meindert iets met de verdwijning van Mieke Nanninga te maken had, dan heb je een goede roman. Een sterk verhaal, geloofwaardige personages, beklijvende beelden, mooie zinnen.  Literatuur dus. Meer moet dat niet zijn. 

★★★★

Toen het leven nog van ons was - Marian Izaguirre

Vertaald door Mia Buursma
Uitgegeven bij Meulenhoff Boekerij
363 blz.

Met plezier voeg ik deze roman toe aan mijn mini-lijstje Spaanse romans. En als je mijn blog* een beetje volgt, zal het je niet verbazen dat ook dit boek zijn wortels heeft in de politieke geschiedenis van Spanje.  

Toen het leven nog van ons was is het verhaal van een vriendschap tussen Lola, een jongere vrouw die met haar man Matías een boekhandel runt in het na-oorlogse Madrid, en een wat oudere vrouw, Alice, een trouwe klant van de zaak.   Samen lezen ze een boek Het meisje met het vlasblonde haar, de memoires van een onbekende vrouw. De lezer leest met hen mee want deze memoires worden in afzonderlijke hoofdstukken tussen de andere door geschoven.  De roman biedt leeservaringen op meer niveaus. Eerst is er natuurlijk het verhaal van Alice en Lola, en de onvermijdelijke vraag wat het verband is tussen  hen en de personages uit de memoires. Daar komt de oplettende lezer al (te) snel achter. Boeiender voor mij was de manier waarop Izaguirre de settings van deze roman oproept: bruisend Parijs en Londen voor de oorlog, de broeierige revolutionaire sfeer van voor en tijdens de Spaanse burgeroorlog, het debacle van Teruel, de repressie die nog lang na de oorlog doorzinderde in het Spaanse leven van elke dag. Franco's dictatuur heeft namelijk geduurd tot 1975. En het is natuurlijk ook nog eens een ode aan het lezen en de kracht van boeken. Heerlijke mix. 

★★★★


*Je vindt meer besprekingen van Spaanse romans in mijn blogberichten van 25 augustus 2011, 30 sept 2011, 23 juli 2013. Veel leesplezier!  

De geniale vriendin of de Napolitaanse romans - Elena Ferrante - bijgewerkt 24 juni 2018

Vertaald door Marieke van Laake
Uitgegeven bij Wereldbibliotheek

De geniale vriendin ★★★
De nieuwe achternaam ★★★★
Wie vlucht en wie blijft ★★
Het verloren kind ★★★★

 

De romancyclus De geniale vriendin houdt Italiaanse en Amerikaanse lezers al een tijdje in de ban.  De Napolitaanse romans van Elena Ferrante, zoals ze in Amerika genoemd worden, zijn een hype geworden. Jonathan Franzen, verteller bij uitstek, noemt haar werk briljant en in literatuurbijlages in tijdschriften en kranten krijgt ze goede recensies. Reden genoeg dus om nieuwsgierig aan dit vierluik te beginnen. 

De geniale vriendin is het verhaal van een wel heel bijzondere vriendschap tussen twee Napolitaanse vrouwen. Elena is 66 als ze een telefoontje krijgt van de zoon van haar jeugdvriendin Lila. Lila is dan al twee weken spoorloos. Toch maakt Elena zich niet meteen echt zorgen. Daarvoor kent ze Lila veel te goed. Als Lila niet gevonden wordt, is dat omdat ze niet wil gevonden worden. En dan verlaat de verteller voorgoed het heden en dompelt ons onder in de geschiedenis van de vriendschap van deze twee vrouwen, die begint in hun kindertijd in een arme wijk in Napels.  Rivalen en hartsvriendinnen zijn het, beide zeer intelligent, en hun levens blijven elkaar kruisen,  hoewel ze  elk hun eigen weg gaan.   Met veel zin voor humor en detail vertelt Ferrante  ons over hun kinderlijke strapatsen, hun eerste liefdes en ontgoochelingen, hun moeilijke schoolpad in een vrouwonvriendelijke omgeving, hun soms fatale keuzes, maar vooral de band die hen voor altijd bindt. En naast een portret van hun vriendschap is het ook het portret van Napels, van de oude volkswijken en een manier van leven die we (hier) niet meer (her)kennen. 

Ik beken dat het bij mij tot de tweede roman geduurd heeft voor ik overstag ging. Ferrante neemt ruim de tijd om haar verhaal te ontwikkelen. Je volgt de personages zo dicht op de voet dat je soms dreigt te verdrinken in de veelheid van alledaagse feiten. Een beetje zoals bij Jonathan Franzen eigenlijk, ik begrijp  heel goed waarom hij zo'n bewondering heeft voor haar manier van schrijven. Maar De nieuwe achternaam vond ik meesterlijk. Zelden heb ik een vriendschap in al haar aspecten, ook de gemene trekjes ervan, zo scherp gefileerd gezien als in deze roman.  Het wordt dus uitkijken naar de Nederlandse vertaling van delen 3 & 4. Onvervalst leesplezier!

Update 26 juli 2016: Deel 3 is ondertussen uit in de Nederlandse vertaling. Ik vond de aanvankelijke fascinatie voor deze romanreeks niet meer terug. Ik weet dus niet of ik deel 4 nog wel zal lezen. 

Final update 24 juni 2018: Misschien is het wel omdat dit vierde deel zich weer bijna volledig in Napels afspeelt, dat ik weer helemaal in het verhaal gezogen ben. In de sociale heksenketel van deze groezelige maar fascinerende stad, valt de vreemde vriendschap tussen de twee vrouwen als een puzzelstukje op zijn plaats. Heerlijke leeservaring ook als het einde van deze roman, dat ik hier niet ga verklappen, weer aansluit bij die prachtige poppenscène uit het eerste deel. 
En zo eindig ik toch nog met veel bewondering voor deze grootse reeks van Napolitaanse romans.
Lees ook https://gal-altijdeenboek.blogspot.com/2017/03/het-verhaal-van-het-verloren-kind-elena.html

  

Een lied voor Achilles - Madeline Miller

Vertaald door Robert Neugarten
Uitgegeven bij Meulenhoff
368 blz.

De titel laat het al vermoeden: dit boek haalt zijn inspiratie uit de Ilias, een ijzersterk verhaal dat al honderden keren is bewerkt en dat blijft boeien.  

Een lied voor Achilles is in essentie een verhaal van liefde tussen de trotse held Achilles en de fijngevoelige Patroclus. Terwijl je  meeleeft met het persoonlijke verhaal van Achilles en Patroclus volg je de Trojaanse oorlog vanop de eerste rij. De meedogenloosheid van Agamemnon, de slinkse aanpak van Odysseus, de tragiek van Hector, het gekonkel van Thetis, de wispelturigheid van Apollo. Ik heb ervan genoten van de eerste tot de laatste bladzijde. Een bewerking met eigen accenten, maar met respect voor het origineel, compleet met goden. Die worden niet weggeredeneerd, maar zijn  aanwezig in het verhaal,  zoals het past in een mythologisch verhaal.   

Madeline Miller won met deze roman de Orange Prize 2012, een Britse literatuurprijs die jaarlijks wordt toegekend aan een Engelstalige roman van een vrouwelijke auteur, ongeacht nationaliteit en uitgebracht in het Verenigd Koninkrijk. Miller bevindt zich hier in goed gezelschap: Carol Shields, Lionel Shriver, Zadie Smith en Téa Obreht gingen haar al voor. 

Een aanrader voor wie nog steeds een boontje heeft voor deze oerklassieker onder de verhalen. Met een vleugje nostalgie naar die ontvankelijke schooljaren waarin we de Ilias leerden kennen. 

★★★★

Papegaai vloog over de IJssel - Kader Abdolah

Uitgegeven bij Prometheus
447 blz.

Papegaai vloog over de IJssel is het migratieverhaal van Memet en zijn zieke dochtertje.   Hij komt illegaal het land binnen maar verovert zich toch  een plek in een van de kleine dorpjes aan de IJssel in de buurt van Zwolle, waar hij met nog vier andere buitenlandse families  gehuisvest wordt. Memet houdt van auto’s en van vrouwen, en ze kleuren het boek.  

Parallel met Memet’s individuele lot wordt ook het verhaal van de migratie in Nederland verteld, een proces dat met vallen en opstaan verloopt. Je ziet heel mooi hoe de houding van de doorsnee Nederlandse dorpeling balanceert tussen bang en afwachtend en behulpzaam en joviaal. Bij elke grote schok in de buitenwereld, zoals 9/11 en dichter bij huis de moord op Pim Fortuyn, trillen de dorpen mee.  De maatschappij verhardt,  de politiek spint er garen uit, de media zitten er bovenop. 

Doordat Kader Abdolah ook een migratie-achtergrond heeft,  doet Papegaai vloog over de IJssel je met andere ogen kijken naar de leefwereld van de anderstalige migrant. En dat werkt licht vervreemdend : wie gedraagt zich  uiteindelijk het vreemdst, de inwijkeling of de autochtoon?   Kader Abdolah doet verder ook geen expliciete uitspraken over het succes van het inburgeringsproces. De lezer moet zelf zijn conclusies trekken.  Je kan niet anders dan de verharding constateren en dat stemde mij althans niet vrolijk.  Tegelijkertijd ving ik ook een ander signaal op: terwijl de politiekers om het hardst roepen,  keert de rust in de dorpen na elke mediastorm als vanzelf terug. Uiteindelijk zijn daar vooral de individuele relaties doorslaggevend. Een boeiende roman! 
★★★★

De waarheid over de zaak Harry Quebert - Joël Dicker

Vertaald door Manik Sarkar
Uitgegeven bij de Bezige Bij
632 blz.

Lang geleden dat een Franstalige auteur mijn pad kruiste. Het was zeker geen onaangename ontmoeting!

In New-York gaat de jonge successchrijver Marcus Goldman door een schrijvershel. Na het succes van zijn debuutroman is hij in een rollercoaster van feestjes en glamour terechtgekomen. Maar hij krijgt geen letter meer op papier. Zijn uitgever dreigt ermee zijn peperdure contract op te zeggen. Hij zoekt soelaas bij zijn vroegere mentor en vriend, professor Harry Quebert. De timing is  ongelukkig: in de tuin van Harry Quebert worden de stoffelijke resten gevonden van een vijftienjarig meisje, dat ongeveer dertig jaar eerder op mysterieuze wijze verdwenen was. Alle sporen leiden naar Harry.

Marcus bijt zich vast in de zaak, vastbesloten de onschuld van zijn (enige) vriend te bewijzen. 

En als je dat zo leest, zou je kunnen denken dat dit de zoveelste misdaadroman is. Dat is het ook, en nog niet eens een slechte. De plot blijft overtuigen tot op het einde. Misschien is de rol die Marcus mag spelen bij het onderzoek geen reële afspiegeling van het echte politiewerk, maar dat valt in het niets vergeleken bij de vele verrassende wendingen  die  Joël Dicker op de lezer afvuurt. 
De waarheid over de zaak Harry Quebert is evengoed het verhaal van de schrijver die worstelt met zijn ambitie en succes, en die zoekt naar zijn echte roeping. Het is een verhaal van liefde en vriendschap en trouw, en een prachtige schets van een van die kleine stadjes in een landelijk Amerika.

Het boek won enkele literaire prijzen en kreeg zeer goede kritieken. Het Parool noemde het 'een ouderwets leesavontuur' en die omschrijving beviel me wel. Het boek scoort hoog op mijn schaal van leeservaring: het heeft een perfect leesritme. Niet te traag, niet te snel. Gewoon lekker lezen. Heerlijk was dat.  Maak alvast maar wat plaats in je vakantiekoffer!

★★★★☆

Het puttertje - Donna Tartt

Vertaald door Sjaak de Jong, Paul van der Lecq, Arjaan van Nimwegen 

Uitgegeven bij Anthos

928 blz.

Wat zit er achter de scheur op de cover? Een schilderij van de 17de-eeuwse Delftse meester Carel Fabritius, waarop een distelvink of putter staat. Voor mij, duidelijk geen groot vogelkenner, is daarmee ook het aanvankelijke mysterie van de titel opgelost. 

Het schilderij is een buitenbeentje in zijn tijd: heel sober en klein, helemaal geen barokke compositie. Toch maakt het indruk : de eenzame distelvink met een bijna onooglijk kettinkje vastgeketend tegen een kale wand, zijn vlucht voor altijd gefnuikt. 

Voor de jonge Theodore Decker, het hoofdpersonage van deze roman, is het schilderij een houvast na een traumatische ervaring in zijn jeugd. Dertien is hij als zijn moeder omkomt bij een  bomaanslag op een New Yorks museum. Hijzelf blijft bij mirakel ongedeerd. Nou ja, ongedeerd. De tragische gebeurtenis blijft hem achtervolgen en bepaalt zijn lot, zijn keuzes, zijn vriendschappen. Zijn band met het doek is obsessioneel en zal uiteindelijk leiden tot de thrillerachtige toestanden waarmee het boek begint.  Veertien jaar na datum vinden we een gekwelde Theo terug in een hotelkamer in Amsterdam, compleet in de war en bang om ontmaskerd te worden in een moordzaak.  

Misschien doet deze zeer summiere samenvatting geen recht aan de ingewikkelde plot,  maar het zou zonde zijn de pret te bederven voor al wie aan dit lange leesavontuur begint.   Als je  deze turf van 928 pagina's met succes wil afmaken, kan je  spoilers missen als kiespijn. 

Je wordt uiteindelijk ook rijkelijk beloond voor je inspanning. De scènes in het museum na de aanslag, de vreemde vriendschap met leeftijdgenoot Boris, in vele opzichten een lotgenoot, de loodzware druk van vermeende schuld die op Theo rust, zijn kennismaking met de wondere wereld van het kunstantiquariaat en de dunne lijn tussen vervalsing en restauratie, zijn onmogelijke liefde voor Pippa, zelf een slachtoffer van de aanslag … , het is een ongelooflijk rijk boek.

Coming-of-ageroman, thriller, psychologische roman, het is alles-in-één. En hoe bizar de personages en hun omstandigheden ook lijken, naarmate de roman naar zijn eindpunt gaat, blijkt het allemaal nog te kloppen ook, tot en met de keuze van het schilderij. Hoedje af voor de geniale constructie!

Het was lang geleden dat ik nog eens echt in de ban was van een literair boek. Donna Tartt – vooral bekend van het cultboek De verborgen geschiedenis - heeft dat weer eens voor mekaar gekregen.  

Is het dan perfect? Neen, daarvoor is het net iets te uitgesponnen. De hele zwendel waar Theo en het schilderij in terechtkomen had wat mij betreft best wat korter gekund. Daarom geef ik Het puttertje net geen vijf sterren.

★★★★1/2

Schemerspel – Arnaldur Indriðason

Vertaald door Adriaan Faber

Uitgegeven bij Querido

376 blz.

Indriðason kennen we als de auteur die IJsland op de thrillerkaart zette met een reeks romans rond de stugge en melancholische rechercheur Erlendur. Deze roman is eigenlijk een soort prequel op de Erlendur-romans. In Schemerspel speelt zijn voorganger en mentor Marion Briem de hoofdrol. De zaak gaat dan ook terug tot in 1972, wanneer in Reykjavik het schaaktornooi  tussen de Amerikaan Bobby Fischer en de Rus Spassky plaatsvindt. De Koude Oorlog is op zijn hoogtepunt en de spanning is te snijden. Tegen de achtergrond van dat mega-evenement wordt een scholier doodgestoken in een oude  bioscoop. Wat is het verband?

Met die verrassende insteek begint de roman.  Bijna onmiddellijk springt de auteur ook terug naar Marions penibele jeugd, gedeeltelijk doorgebracht in een Deens sanatorium. De vooroorlogse behandeling van tbc was bepaald geen pretje en de ervaring heeft Marions karakter mee bepaald. Boeiend in elk geval. Indriðason stelt zich nooit tevreden met oppervlakkige karakterschetsen, en dat is in Schemerspel niet anders.  Indriðason gaat daarin behoorlijk ver. Met ijzeren discipline – zijn stijl is toch al franjeloos – slaagt hij erin om in de flashbacks naar Marions kindertijd tot meer dan halfweg de roman consequent van ‘het kind’ te spreken.  Geen hij of zij, geen zijn of haar. Dat samen met een terloopse opmerking over het androgyne uiterlijk van Marion houdt je op de achtergrond van je lezersbewustzijn bezig.

Jammer genoeg  raakt de eerste plot, die van de thriller, daardoor wat op de achtergrond. Zoals de  schakers bedachtzaam en traag hun strategie uitvoeren, zo spelen ook de grootmachten hun eigen, weliswaar dodelijkere, spel. Ik hou wel van een thriller met een ietsje meer, maar Schemerspel is misschien toch iets te traag om een steengoede thriller te zijn.

★★★☆☆

De vijand van mijn vader – Almudena Grandes

Vertaald door Mia Buursma

Uitgegeven bij Signatuur

400 blz

Spanje 1947. In Europa is het fascisme tot staan gebracht, maar in Spanje blijft Franco aan de macht tot halfweg de jaren 70. Dat zijn feiten die je wel weet uit de geschiedenislessen, maar als je erover leest in een roman met een jongetje van negen in de hoofdrol krijgt het verleden een heel persoonlijk gezicht. 

Nino groeit op in een bijzondere omgeving : omdat zijn vader   guardia civil is,  woont hij in de kazerne, samen met de andere  gezinnen van de ‘rijkswachters’. De jonge Nino en zijn zusjes horen en zien dingen die een kind niet zou moeten zien. Hoewel de burgeroorlog  officieel gedaan is, blijft hij in de bergen van Zuid-Spanje maar doorgaan. De guardia civil maakt er nog steeds intensief jacht op de ‘rooien’ en het gaat er bepaald niet zachtzinnig aan toe.  

Nino is dan ook het liefst buiten, weg van het dorp. Zo leert hij Pepe de Portugees kennen, een vreemdeling uit het niets opgedoken, met wie hij zalige zomerdagen beleeft, vissend en luierend in de heuvels rond het dorp. Zijn vriendschap is voor de jonge Nino heel belangrijk, net als zijn ‘lessen dactylografie’ in het huis van de Blonde, een nest van linkse vrouwen.  Hij komt er in contact met boeken, wordt een fervent lezer van Jules Verne en krijgt een nieuwe kijk op de wereld rondom zich.

Spannend wordt het als Nino moet kiezen, want de vijanden van zijn vader zijn niet altijd zijn vijanden.

Van Almudena Grandes las ik al eerder Het ijzige hart, ook al over dat onverwerkte Spaanse verleden. En Grandes is lang niet de enige auteur die de deuren naar het verleden openzet: er is ook Jaume Cabré met De stemmen van de Pamano*, C.J. Samson met Winter in Madrid*, Maria Duenas met Het geluid van de nacht …  Mag er eindelijk gepraat worden over een stuk geschiedenis dat  de Spaanse maatschappij tot  vandaag verdeelt?

Authentiek en nergens melodramatisch : een overtuigende historische roman van de betere soort.

★★★★☆

* Van deze boeken kun je een bespreking lezen in mijn blogartikel van 30 september 2011.