Het verdriet van Belgie - Hugo Claus

Uitgegeven bij De Bezige Bij.

717 blz.

Waarom is Het verdriet van België volgens velen Hugo Claus’ allerbeste boek en voor sommigen zelfs de grootste Nederlandstalige roman van de twintigste eeuw? En waarom wil het cliché dan dat het ook het meest nooit uitgelezen boek van de Vlaming is? 

Op zoek naar wat extra ruimte in mijn boekenrekken, stootte ik op een cassette met alle romans van Hugo Claus.  Had ik die wel ooit gelezen? Ja, De Metsiers herinnerde ik me en natuurlijk ook De geruchten en Het verdriet. Die laatste had me toch nooit helemaal overtuigd. Zou een tweede lectuur soelaas brengen? Ik was vertrokken.  

 

Even ter herinnering: Claus beschrijft de vuile handen van de familie Seynaeve vanuit het perspectief van een puber die, na een verstikkende lagere-schooltijd op een nonneninternaat, rommelend (en onder het uit de operette geleende motto ‘Toujours sourire, le coeur douloureux’) de oorlog doorkomt en in 1947 zijn eerste succes als schrijver beleeft. Het verdriet van België is te lezen als een meedogenloze afrekening met de Vlaamse hypocrisie en de katholieke kleinburgerlijkheid. (Uit: Literatuurgeschiedenis.org)

En het eerste deel bevestigde mijn herinneringen. Ik vond het alweer moeilijk om op te gaan in de fantasiewereld van Louis. En ik ergerde me aan de stijl. Tot ik in deel 2 weer overstag ging. De adolescent Louis spreekt een andere taal,  staat met beide voeten in de realiteit van het collaboratiemilieu waarin hij opgroeit, poseert even in het uniform van de Vlaamse HJ,  maar stelt zich gaandeweg ook kritischer op.  De bombastische, overladen stijl uit het eerste deel was natuurlijk een logisch attribuut voor het personage van de kleine Louis.  En de auteurs en Vlaamse kopstukken van die generatie spraken en schreven ook zo.  Dat zag ik nu wel, maar bij mijn eerste lectuur in 1983 blijkbaar niet. 

Is Het verdriet van België dan effectief Hugo Claus' beste roman? Ik heb hier geen antwoord op om de eenvoudige reden dat ik ze niet allemaal gelezen heb. En evenmin verklaar ik mij bevoegd voor het beantwoorden van de tweede vraag. 

Maar een ding weet ik wel: het cliché van minst gelezen boek verdient hij niet.  

Voor de jongere lezers, als ik die al zou hebben, verwijs ik graag naar een reeks artikelen over het verdriet van België voor Nederlandse lezers. 

https://hetverdrietvanbelgie.sites.uu.nl/  

✭✭✭✭

De gouden bril - Giorgio Bassani

Vertaald door Tineke van Dijk
Uitgegeven bij Meulenhoff Amsterdam
127 blz.

Giorgio Bassani. Nooit van gehoord, denk je misschien. Maar als ik zeg De tuin van de familie van de Finzi-Contini's gaat er wellicht een belletje rinkelen.  Van deze novelle maakte Vittorio de Sica een schitterende film.  Samen met De gouden bril maakt de novelle deel uit van Bassani's grote roman over Ferrara, een kroniek verteld door een jonge joodse student ten tijde van het opkomende fascisme en de eerste rassenwetten tot de na-oorlogse jaren, de jaren van de stilzwijgende schaamte

In De gouden bril focust Bassani op dr Fadigati, een gerenommeerde arts met een solitaire levenswandel. De Ferrarezen lopen hoog met hem op en ook al vermoedt iedereen veel, het wordt allemaal getolereerd, tot Bassani de grootste zonde van allemaal begaat en alle discretie afwerpt in een affaire met een veel jongere, arrogante student. Fadigati is ook joods, en  dat was voorheen nauwelijks een probleem in Ferrara, een stadje met een bloeiende joodse gemeenschap. Maar we schrijven 1936 en de bourgeoisie is al helemaal geïnfecteerd met het haat-discours van de fascistische partij. 

Fadigati zal dus onvermijdelijk ten onder gaan.  Een jonge joodse student Bruno Latges, het literaire alter ego van Bassani in deze stadskroniek, ziet het allemaal vanop enige afstand aan.  Je voelt de ethische spanning zinderen doorheen de novelle.

Eerder had ik het volledige werk Het verhaal van Ferrara al eens in mijn handen, maar ik liet me toen afschrikken door zijn meer dan 700 pagina's. Ooit, dat beloof ik mezelf, zal ik het helemaal uitlezen. Ik weet nu wat ik mag verwachten: geen spektakelproza, geen pamflettaire discussies, maar een bedrieglijk kabbelend verhaal dat onder je huid kruipt.  Een ontdekking. 

 

 
 
Wie graag meer leest over Bassani en zijn band met Ferrara geef ik graag deze link mee. http://www.gieroscope.nl/wp-content/uploads/Ferrara-Bassani.pdf

Anna Karenina – Tolstoj

Wat is het moeilijk om een klassieker als Anna Karenina tot zijn recht te laten komen in een korte bespreking! Toch een poging. 
Eerst en vooral is dit zo’n roman waarvan de openingszin geniaal is. “Alle gelukkige gezinnen lijken op elkaar, elk ongelukkig gezin is ongelukkig op zijn eigen wijze”. En om (problematische) relaties draait deze roman. Er is op de voorgrond Anna Karenina die haar levenloze/liefdeloze huwelijk met de oerdegelijke maar al even saaie ambtenaar Aleksej Karenin ruilt voor een gepassioneerde relatie met de militair Vronsky. De prijs die ze daarvoor betaalt is hoog. Ook Dolly, getrouwd met Anna’s losbol van een broer Stepan, droomt er wel eens van om uit haar huwelijk te stappen. En dan is er nog Kitty, Dolly’s jongere zus, die trouwt met Levin, idealist en grootgrondbezitter op het platteland, rusteloos op zoek naar de zin van zijn bestaan. 
Stof genoeg voor de auteur, die de gevoelens en motieven van zijn personages observeert en fileert met een scherpte die hen ook voor de hedendaagse lezer heel herkenbaar maken. Dat is voor mij de grote kracht van deze roman. 
Minstens even scherp is Tolstoj voor de maatschappij van zijn tijd, waarin de hypocrisie hoogtij viert, zeker in de aristocratische klasse. 
Verder voel je het oude Rusland kraken onder de invloed van nieuwe ideeën. Vooral de hoofdstukken die Levin aan het woord laten zijn al de voorbode van het nieuwe revolutionaire Rusland. Die hoofdstukken zijn misschien wel het moeilijkst te verteren. En daarom ben ik een beetje terughoudend geweest in mijn sterrenwaardering: niet zo veel lezers kunnen nog het geduld opbrengen om deze dikke pil van a tot z te lezen. ‘Veel’ leesplezier dus, maar een aanrader durf ik hem net niet te noemen. 
De recente filmbewerking van Joe Wright (2012) is dan ook een schitterend alternatief: de zeer theatrale scenografie is volgens mij de perfecte metafoor voor de schone schijn van het leven in de  high society van Sint-Petersburg op het eind van de 19de eeuw. Voor de uitdieping van de emoties moet je dan weer, wat had je gedacht, bij het boek zijn.

★★★1/2