Max, Mischa en het Tet-offensief

Vertaald door Edith Koenders, Paula Stevens
Uitgegeven bij Podium
1229 blz.

Als kind speelt Max met zijn vriendjes het Tet-offensief na in Stavanger, Noorwegen. Als zijn ouders helemaal onverwachts besluiten naar Long Island, Amerika te emigreren, is de jonge Max even het noorden kwijt. Maar hij raakt bevriend met Mordecai,  stort zich in de wereld van het theater, wordt verliefd op Mischa en ontmoet zijn oom Owen, een Vietnam-veteraan.  

Max, Mischa en het Tet-offensief is een heel menselijke roman over vriendschap en loyaliteit, over liefde en over eenzaamheid. Maar er is ook een groter perspectief: een heel tijdperk komt voorbij in deze roman: van de wereldwijde protesten tegen de oorlog in Vietnam, tot de aanslagen van 9/11 en de bankencrisis in 2008 en dat is op zich al boeiend genoeg. En als je dat alles mee beleeft door de ogen van twee experimenterende jonge kunstenaars in New-York, Max  een theatermaker, Mischa een beeldend kunstenaar, dan krijg je er ook nog eens een culturele dimensie bij. 

Indrukwekkend en ja, soms misschien wat lang. Ik had wat moeite om de diepgaande kunstanalyses te volgen, maar dat is een bezwaar dat in het niet valt tegenover wat deze roman te bieden heeft. Het is een roman die niet meteen uit je gedachten gaat. Ik weet nu al dat er weer een leesdipje volgt.

★★★★

Circe - Madeline Miller

Vertaald door Miebeth van Horn
Uitgegeven bij Orlando
384 blz.

Circe is de tovenares die Odysseus op zijn terugkeer naar Ithaca meer dan een  jaar in de ban weet te houden. En met dat personage gaat Madeline Miller aan de slag. Gelukkig gaat ze veel verder dan de sappige anekdotes over de twistende, wraakzuchtige Olympiërs en Titanen. 

In deze Circe weet Miller een sterke vrouw neer te zetten, die worstelt met haar goddelijkheid, die zeer menselijke emoties meemaakt, verliefd wordt,  eenzaam is en twijfelt aan zichzelf. De roman steekt in een mythologisch jasje maar is een rasechte psychologische roman over volwassen worden, over zelfontplooiing, over moederschap, liefde, over trouw en verraad, over vrouwen vs mannen, noem het maar. 

De eerste hoofdstukken zijn wat moeilijk, je moet wat wennen aan dit bevreemdende universum van nimfen, goden en toverkunsten. Daarna ben je verkocht en lees je gefascineerd door tot het verrassende einde,  dat tegelijkertijd al van in het begin ingebouwd zat.  

Ik heb echt genoten van deze mythologische roman, net als van haar vorige roman Een lied voor Achilles. 

★★★★

 

Ach, deze leegte, deze verschrikkelijke leegte - Joachim Meyerhoff

Vertaald door Jan Bert Kanon
Uitgegeven bij Signatuur
312 blz.

Eerst maar al even vermelden dat dit al deel 3 is van een zesdelige cyclus Alle toten fliegen hoch. Misschien heb ik dus hier en daar een nuance gemist door zo meteen met deel drie te beginnen. Het heeft me in elk geval niet belet enorm te genieten van deze roman.  

Ach, deze leegte, deze verschrikkelijke leegte is een grappig boek over een jongeman die vreselijk hard probeert om een goede acteur te worden. Zijn ervaringen in de toneelschool zijn met veel humor beschreven. Hij worstelt met opdrachten als: Draag een fragment uit Effi Briest voor als nijlpaard. Of: jullie zijn staafjes spaghetti die in het kokende water worden gegooid.   Stuk voor stuk opdrachten die  de jonge acteurs moeten helpen om tot hun eigen kern door te dringen. Voor de jonge Joachim, die nog worstelt met de dood van zijn broer en de vechtscheiding van zijn ouders,  is dit een bijna onmogelijke opdracht. Dat hij zijn toneelopleiding tenslotte afmaakt is al bij al een wonder. Net als in het echte leven blijft hij te veel een observator ipv een speler. Ik vind de titel van dit boek, een citaat uit de Werther van Goethe, dan ook zeer goed gekozen.

De mooiste stukken vond ik die over zijn excentrieke grootouders bij wie hij al die tijd verblijft tijdens zijn studentenperiode aan de toneelschool van München. De beschrijving van hun leven vol vaste rituelen doen een verleden tijdperk aan je passeren. Hilarisch en ontroerend tegelijkertijd. 

★★★1/2

Aquarium - David Vann

Uitgegeven bij De Bezige Bij
Vertaald door Arjaan en Thijs van Nimwegen
252 blz.

Aquarium kon wat mij betreft niet beter komen op mijn leesweg. Ik lijd al een tijdje aan een lichte vorm van leesverzadiging. Ik lees nog steeds veel, maar raak nog zelden enthousiast. Dan is zo'n boek als Aquarium precies wat je nodig hebt: een spannende beklijvende roman over ouders en kinderen, in een originele setting en een wat bizarre plot.  Heerlijke lectuur vond ik het, hoewel het verhaal best zijn donkere kantjes had.

Aquarium speelt zich grotendeels af in het aquarium van Seattle. Daar wacht de twaalfjarige Caitlin na school op haar mama. Daar ontmoet ze een vreemde oudere man, die net als zij gefascineerd is door de meest exotische vissoorten. Hun vriendschap rakelt oude familiegeheimen op en stelt haar relatie met haar moeder zwaar op de proef.  

Het verhaal wordt verteld door de ogen van de oudere Caitlin, maar is evenzeer het verhaal van Sheri, Caitlins moeder. De inventieve, wat gedurfde plot maakt de beleving voor de lezer dubbel zo intensief. Ik blijf hier bewust wat vaag, uit schrik voor spoilers. Op mij heeft de roman echt wel indruk gemaakt. Dat ik zelf niet zo'n vissenfreak ben, dat het voor mij wat minder aquarium had mogen zijn, is een randbemerking die niets afdoet aan mijn waardering voor deze roman. Ik heb er veel leesplezier aan beleefd. 

★★★★

De veteraan - Johan Faber

Uitgegeven bij Nijgh & Van Ditmar
347 blz.

Johan Faber is vooral gekend voor zijn non-fictie. Alpe d'Huez - de Nederlandse berg,  Het mysterie Marco, Wat bezielde Volkert van der G.? zijn enkele van zijn meest bekende titels. In literatuurland lijkt men hem niet te kennen. Tenminste, ik ben er niet in geslaagd ook maar een literaire recensie van hem te vinden, hoewel het boek vrij recent is (2014). En eigenlijk vind ik dat de man ten onrechte onder de literaire radar is gebleven. 

De veteraan vind ik zeker meer dan de moeite waard. In Neerloo, een afgelegen (fictief) Nederlands dorpje leeft een Afghanistanveteraan een onopvallend en vrij geïsoleerd bestaan aan de rand van de maatschappij. Hij mag dan al een held zijn, hij is een niemand en dat bevalt hem wel. Tot op een dag een 14-jarig meisje verdwijnt. En dan komen de geruchten op gang. Plots weet iedereen wel iets te vertellen over die vreemde snuiter. Faber roept heel mooi op hoe de dreiging Meindert langzamerhand in een wurggreep heeft. Even moest ik aan De geruchten van Hugo Claus denken.  Maar Johan Faber houdt zijn verhaal toch wat strakker in de hand.  Wat niet wil zeggen dat er geen ruimte is voor verbeelding in deze roman. Zeker als hij ons meeneemt in het hoofd van de veteraan is Faber op zijn best. Want met de onrust in het dorp komen ook de spoken uit zijn oorlogsverleden terug.   En Faber beschrijft die oorlogsherinneringen op indringende wijze. Voor mij was dit het meest boeiende aspect van deze roman. En als dat dan nog samengaat met een perfect opgebouwde spanning, je wilt namelijk toch wel weten of Meindert iets met de verdwijning van Mieke Nanninga te maken had, dan heb je een goede roman. Een sterk verhaal, geloofwaardige personages, beklijvende beelden, mooie zinnen.  Literatuur dus. Meer moet dat niet zijn. 

★★★★

De gouden bril - Giorgio Bassani

Vertaald door Tineke van Dijk
Uitgegeven bij Meulenhoff Amsterdam
127 blz.

Giorgio Bassani. Nooit van gehoord, denk je misschien. Maar als ik zeg De tuin van de familie van de Finzi-Contini's gaat er wellicht een belletje rinkelen.  Van deze novelle maakte Vittorio de Sica een schitterende film.  Samen met De gouden bril maakt de novelle deel uit van Bassani's grote roman over Ferrara, een kroniek verteld door een jonge joodse student ten tijde van het opkomende fascisme en de eerste rassenwetten tot de na-oorlogse jaren, de jaren van de stilzwijgende schaamte

In De gouden bril focust Bassani op dr Fadigati, een gerenommeerde arts met een solitaire levenswandel. De Ferrarezen lopen hoog met hem op en ook al vermoedt iedereen veel, het wordt allemaal getolereerd, tot Bassani de grootste zonde van allemaal begaat en alle discretie afwerpt in een affaire met een veel jongere, arrogante student. Fadigati is ook joods, en  dat was voorheen nauwelijks een probleem in Ferrara, een stadje met een bloeiende joodse gemeenschap. Maar we schrijven 1936 en de bourgeoisie is al helemaal geïnfecteerd met het haat-discours van de fascistische partij. 

Fadigati zal dus onvermijdelijk ten onder gaan.  Een jonge joodse student Bruno Latges, het literaire alter ego van Bassani in deze stadskroniek, ziet het allemaal vanop enige afstand aan.  Je voelt de ethische spanning zinderen doorheen de novelle.

Eerder had ik het volledige werk Het verhaal van Ferrara al eens in mijn handen, maar ik liet me toen afschrikken door zijn meer dan 700 pagina's. Ooit, dat beloof ik mezelf, zal ik het helemaal uitlezen. Ik weet nu wat ik mag verwachten: geen spektakelproza, geen pamflettaire discussies, maar een bedrieglijk kabbelend verhaal dat onder je huid kruipt.  Een ontdekking. 

 

 
 
Wie graag meer leest over Bassani en zijn band met Ferrara geef ik graag deze link mee. http://www.gieroscope.nl/wp-content/uploads/Ferrara-Bassani.pdf

Schemerspel – Arnaldur Indriðason

Vertaald door Adriaan Faber

Uitgegeven bij Querido

376 blz.

Indriðason kennen we als de auteur die IJsland op de thrillerkaart zette met een reeks romans rond de stugge en melancholische rechercheur Erlendur. Deze roman is eigenlijk een soort prequel op de Erlendur-romans. In Schemerspel speelt zijn voorganger en mentor Marion Briem de hoofdrol. De zaak gaat dan ook terug tot in 1972, wanneer in Reykjavik het schaaktornooi  tussen de Amerikaan Bobby Fischer en de Rus Spassky plaatsvindt. De Koude Oorlog is op zijn hoogtepunt en de spanning is te snijden. Tegen de achtergrond van dat mega-evenement wordt een scholier doodgestoken in een oude  bioscoop. Wat is het verband?

Met die verrassende insteek begint de roman.  Bijna onmiddellijk springt de auteur ook terug naar Marions penibele jeugd, gedeeltelijk doorgebracht in een Deens sanatorium. De vooroorlogse behandeling van tbc was bepaald geen pretje en de ervaring heeft Marions karakter mee bepaald. Boeiend in elk geval. Indriðason stelt zich nooit tevreden met oppervlakkige karakterschetsen, en dat is in Schemerspel niet anders.  Indriðason gaat daarin behoorlijk ver. Met ijzeren discipline – zijn stijl is toch al franjeloos – slaagt hij erin om in de flashbacks naar Marions kindertijd tot meer dan halfweg de roman consequent van ‘het kind’ te spreken.  Geen hij of zij, geen zijn of haar. Dat samen met een terloopse opmerking over het androgyne uiterlijk van Marion houdt je op de achtergrond van je lezersbewustzijn bezig.

Jammer genoeg  raakt de eerste plot, die van de thriller, daardoor wat op de achtergrond. Zoals de  schakers bedachtzaam en traag hun strategie uitvoeren, zo spelen ook de grootmachten hun eigen, weliswaar dodelijkere, spel. Ik hou wel van een thriller met een ietsje meer, maar Schemerspel is misschien toch iets te traag om een steengoede thriller te zijn.

★★★☆☆

De rode loper – Thomas Rosenboom

Ik had deze roman zo al een beetje afgeschreven tot  hij daar ineens stond, die ene zin: “…. even nog bleef hij luisteren naar haar glimlach, en hij glimlachte zo hard terug dat zij die van hem vast ook kon horen.” Met die zin  werd ik mij heel scherp bewust van waar het in deze roman eigenlijk om ging: de eenzaamheid van het hoofdpersonage. En ik ging alsnog voor de bijl, op de valreep, op zo’n 10 bladzijden voor het einde van het boek.

De ‘hij’ uit de zin is Lou Baljou, beroepsloser, zou je kunnen zeggen. Al meteen na zijn afstuderen aan de middelbare school besluit hij in de bijstand te gaan. Zo kan hij lekker vrij wat bijklussen in het muziekwereldje. Hij is een tijdje roadie, opnametechnicus, uitbater van een undergroundbioscoop in een kraakpand. Hij leidt een eenzaam bestaan tot hij een geniaal idee krijgt en succes krijgt door een soort non-event te verkopen, waarin hij de rode loper uitrolt voor wie daarvoor wil betalen. Zo ontmoet hij Lena, de vrouw van de laatste kans. Daar stellen noch Lou noch de lezer zich best te veel van voor …

Dat ik aanvankelijk niet echt enthousiast was, had alles vandoen met de nogal beperkte invalshoek van waaruit dit verhaal geschreven is. Misschien dat een lezer die al warm wordt bij namen als een witte Fender, of The Golden Earring en die zich thuis voelt in repetitieruimtes, crewbus of opnamestudio hier helemaal anders over denkt. Bij mij in elk geval deden de eerste 200 pagina’s geen vonk overslaan. Toch hou ik aan deze roman geen slecht gevoel over.

★★☆☆☆

Jij en ik – Niccolà Ammaniti

Vertaald uit het Italiaans door Etta Maris

Uitgegeven bij Lebowski
126 blz.

De Italiaanse auteur Niccolà Ammaniti duikt met deze novelle weer in het leven van een adolescent. Lorenzo heeft het moeilijk om contact te leggen met leeftijdsgenoten. De school is hem dan ook een gruwel. Tegen dat hij op de middelbare school zit heeft hij al geleerd om zijn sociale handicap door imitatiegedrag te verbergen. Thuis liegt hij zijn moeder een sociaal leven voor. Over de laatste leugen gaat de novelle. Geheel onverwacht komt hij zo in contact met zijn drugsverslaafde halfzus Olivia. De ontmoeting is hevig en laat diepe sporen na. Jij en ik.

Misschien niet het sterkste boek van Ammaniti, maar ik werd toch weer geraakt door de gevoelige manier waarop hij een puber in al zijn kwetsbaarheid tekent. Voor alle pubers is het evenwicht vinden tussen conformeren en opvallen een moeilijke oefening.  Voor Lorenzo, die moeizaam functioneert in gezelschap en perfect gelukkig is in zijn eentje, is de schooltijd  en de puberteit meer dan gewoon verwarrend. Het begrip eenzaamheid wordt hier heel mooi verkend. 

Misschien komen niet alle personages even goed uit de verf, maar Jij en ik is dan ook een novelle, en dat legt beperkingen op aan de verteller.

★★☆☆☆

Stilte in oktober – Jens Christian Grøndahl

Uit het Deens vertaald door Gerard Cruys

Uitgegeven bij Meulenhoff

270 blz.

Na achttien jaar samenleven kondigt de vrouw van een kunsthistoricus aan dat ze op reis gaat. Ze zegt niet waarheen of waarom en hij vraagt niets. Daarna volgt hij haar bewegingen via de bankafschriften van haar Mastercard, ze volgt de route van hun Portugal-reis zeven jaar geleden. Wanhopig probeert hij antwoorden te vinden, of zoals hijzelf zegt “[…..] een plek, een knoop te vinden van waaruit ik kan beginnen met mijn poging Astrids verdwijnen te begrijpen, [….. ]. Ik volg de draden achterwaarts om de logica van het patroon te vinden, maar de knopen raken los tussen mijn vingers, zodat ik op het laatst met losse eindjes zit. Ik knoop ze  opnieuw, aarzelend, omdat ik weet dat het maar één vertelling kan worden uit de vele die ik had kunnen vertellen met dezelfde draden.” De gedachte dat zoveel in het leven op toeval berust, loopt als een rode draad door deze melancholische  roman. Zijn vertelling wordt steeds egocentrischer en meer en meer  is de echte zoektocht  die naar de kern van zijn eigen ik.

Deze roman vergt meer dan een gewone leesinspanning. Grøndahl serveert zijn reflecties in bomvolle pagina’s, nauwelijks alinea’s, zonder rustpauzes. Aangezien het hoofdpersonage een kunsthistoricus is, spelen ook kunsttheoretische bedenkingen  een grote rol in zijn conversaties en gedachten. Niet makkelijk dus, wel boeiend, al had het voor mij  wel korter gekund.

✮✮✮✩✩

Vossenblond – Rascha Peper

Uitgegeven bij Querido 
 

255 blz.

Een liefdesroman met een klassiek thema:  man wordt verliefd op zijn escortgirl en wil haar zo snel mogelijk ‘uit het leven’ halen. Maar de jonge vrouw heeft zo haar eigen agenda. Het leven van Walter, die van beroep botten ontleedt bij archeologische vondsten, davert op zijn grondvesten. Wordt Vera zijn ‘femme fatale’? 

De roman leest vlot, zoals we dat van eerder werk van Peper (o.a. Oesters, Dooi en Wie scheep gaat) gewend zijn. De beroepsbezigheden van het hoofdpersonage leggen als vanzelf een link naar het thema van vergankelijkheid en dood. Liefde en dood,  je had niet anders verwacht.  Echt beklijvende beelden levert het niet op. Gedachten en reflecties die  er een beetje uitspringen, worden meteen ook uitgesponnen en daarmee dood verklaard. Ik mis hier toch wel de poëtische zegging van haar vroegere werk. De intermezzo’s vanuit het standpunt van de hond klinken dan juist wel heel verfrissend en dikwijls nog grappig ook.

Een niet onaardig tussendoortje, maar zeker geen aanrader.

✮✮✫✫✫