Schiet maar, ik ben toch al dood - Julia Navarro

Vertaald door Bart Peperkamp
Uitgegeven bij Wereldbibliotheek
766 blz.

Schiet maar, ik ben toch al dood is goed voor uren onvervalst leesplezier. Het is het soort boek waarin ik mij met het grootste plezier onderdompel: meer dan 700 bladzijden lang neemt de auteur je mee door de geschiedenis van de twintigste eeuw. Alles begint met de joodse familie Zucker in tsaristisch Rusland eind 19de eeuw, als Samuel als kleine jongen meemaakt hoe zijn moeder en zusje vermoord worden in een pogrom. Twintig jaar later is weggaan uit Rusland de enige oplossing en na een tussenstop in Parijs komt hij uiteindelijk in het Beloofde Land terecht. Op de grond die hij koopt in Jeruzalem woonde al generaties lang de Arabisch-Palestijnse familie Ziad. Samuel Zucker zorgt ervoor dat Ahmed Ziad kan blijven wonen. Ze worden buren en uiteindelijk ook vrienden voor het leven. De vriendschap is niet simpel en wordt steeds meer op de proef gesteld door de gebeurtenissen: steeds meer joden komen naar Palestina en de Arabieren voelen zich bedreigd in hun territorium. De wereldoorlogen schudden de politieke kaarten van de regio dooreen en de rol van de grote mogendheden versterkt alleen maar de steeds groeiende vijandigheid tussen de twee bevolkingsgroepen. Toch houdt de vriendschap stand over de generaties heen, zij het met offers aan beide kanten. 

Het boek doet je nadenken over het belang van identiteit en natie en laat je toe de twee kanten van het verhaal te zien. Je mag dat gerust letterlijk nemen, want we komen het hele verhaal te weten via een verhaaltechnisch trucje: een medewerkster van een ngo zoekt voor haar rapport zowel Israëlische als Palestijnse getuigenissen. De Palestijnse kant van het verhaal is haar al bekend en het zijn haar gesprekken met een van de laatste overlevenden van de Zucker-familie die de rode draad vormen van deze roman. Hij vertelt zijn geschiedenis, zij vertelt op haar beurt de versie zoals ze die van haar Palestijnse contacten gehoord heeft.  De empathie voor de andere zijde is groot, de vooroordelen zijn dat ook. Ook de lezer voelt zich gevangen in dit onontwarbare kluwen van rancunes en frustraties. Je krijgt meer inzichten, dat wel, maar of dat nu echt hoopgevend is, is nog maar de vraag. Het wantrouwen is zeer diep en soms vrees je dat het geweld inderdaad alleen maar zal stoppen wanneer er zoveel doden gevallen zijn, dat nog een dode meer ondraaglijk  zou zijn, zoals een van de personages het in dit boek verwoordt.    

De inhoud van deze roman brengt ons middenin enkele van de minst fraaie hoofdstukken van de geschiedenis van de twintigste eeuw. En toch blijf ik het leesplezier noemen, daarvoor zorgt de frisse manier waarop Navarro met haar plot omgaat: ze weet ons zelfs tot op de laatste bladzijde te verrassen.   Knappe prestatie, waaraan ongetwijfeld ook veel opzoekwerk is  aan voorafgegaan. 

★★★★

De Nederlandse maagd - Marente de Moor

Uitgegeven bij Querido

296 blz.

Floret, pariser, Mensur, sabreurs …  : je kan er niet omheen, De Nederlandse maagd speelt zich af in de schermwereld. Janna is 17 als ze door haar vader naar Duitsland wordt gestuurd om er schermles te krijgen van maître Egon von Bötticher, een oude vriend van hem. De man is verminkt uit de Eerste Wereldoorlog teruggekeerd en leeft sindsdien alleen nog voor het schermen, in zijn verlaten landhuis vlak bij Aken. Bij aankomst gaan de poorten van het landhuis achter Janna dicht. Voor de volgende maanden zal haar leven zich afspelen binnen het gesloten wereldje van de schermkunst, met zijn eigen codes en rituelen. Al snel blijkt dat Janna misschien wel al een schermkampioene is, maar in het leven echt nog een groentje. 

De roman krijgt extra spanning door het tijdsdecor: 1936 toont een wereld in opmars die brandhout maakt van de tot dan toe geldende erecodes, zowel binnen als buiten de schermwereld.

Geraakt worden of niet, dat is de kern van het schermen en dat geldt bij uitbreiding ook voor het leven en voor deze intrigerende roman.

★★★☆☆

Koets naar Wenen – Jan Procházka

Vertaald uit het Tsjechisch door Herbert van Lynden  

Wereldbibliotheek  

128  blz.

Koets naar Wenen speelt zich af in de laatste dagen van de Tweede Wereldoorlog in een afgelegen plek in Moravië. Twee Duitse soldaten, de ene op sterven na dood, de andere een jonge melkmuil van 19 jaar, dwingen een vrouw hen naar Wenen te brengen met haar boerenkar. Zij weten niet dat haar man de vorige dag werd opgehangen door Duitsers, zij beseft niet dat het om deserteurs gaat. Ze vertrekt met het vaste plan om haar man te wreken. De bijl ligt al klaar. Het wordt een spannende rit. Waarom wacht de vrouw zo lang met het uitvoeren van haar plan? Je voelt dat dit boek niet goed kan aflopen. Toch verklap ik hiermee niets, want de rit door het bos, dat wemelt van partizanen en Duitsers op de terugtocht, heeft zijn eigen dynamiek, los van alle plannen. 

Op het taalgebruik zou je kunnen afknappen: er worden woorden in gebruikt die zelfs voor een novelle van 1967 totaal verouderd zijn, en soms zelfs niet door Van Dale herkend. Dat zou aan de vertaling kunnen liggen. De grootste troef van Koets naar Wenen is dan ook de thematiek. De lezer wordt meegetrokken in dat langzame proces waarin de vijand steeds meer plaats maakt voor een individu. En dat maakt het verschil: in dit kleine drama ergens ver weg in Moravië, maar evengoed in onze tijd, waar al te makkelijk geschermd wordt met zij en wij.

✮✮✮✩✩ 

Brandlucht - Erik Vlaminck

Wereldbibliotheek
244 blz.

Brandlucht is het verhaal van Elly Verkest, die opgroeit in Canada  als dochter van een Nederlandse en een Belg.  Haar leven is getekend door de relatieproblemen van haar ouders, zelf ook gevangen in een beklemmend keurslijf van conventies en rolpatronen, nog versterkt door hun leven als expats. Op haar manier probeert Elly aan haar achtergrond te ontsnappen. En dat heeft zo zijn gevolgen. 

De roman is een boeiende psychologische roman geworden, waarin een aantal  personages elk hun verhaal vertellen, elk met hun eigen waarheid. Alleen de moeder komt niet rechtstreeks aan het woord. ‘Het oude mens’ of ‘de Hollandse’ (al naar gelang van de woordvoerder) krijgt zo te horen vooral karikaturale trekjes, maar de auteur houdt gelukkig nog wel een andere sleutel tot deze vrouw achter de hand. Want hoewel je in een roman die eindigt met de woorden "Brandlucht is overal" geen personages als doetjes verwacht,  trapt Vlaminck toch niet in de val van de diabolisering.  
Het decor is London Ontario in Canada, waar heel wat Nederlandse en Vlaamse emigranten wonen. Het past als gegoten bij dit familiedrama, maar had voor mij nog wat meer aandacht mogen krijgen.

Zeer vlotte lectuur met een donker randje.

★★★☆☆