Max, Mischa en het Tet-offensief

Vertaald door Edith Koenders, Paula Stevens
Uitgegeven bij Podium
1229 blz.

Als kind speelt Max met zijn vriendjes het Tet-offensief na in Stavanger, Noorwegen. Als zijn ouders helemaal onverwachts besluiten naar Long Island, Amerika te emigreren, is de jonge Max even het noorden kwijt. Maar hij raakt bevriend met Mordecai,  stort zich in de wereld van het theater, wordt verliefd op Mischa en ontmoet zijn oom Owen, een Vietnam-veteraan.  

Max, Mischa en het Tet-offensief is een heel menselijke roman over vriendschap en loyaliteit, over liefde en over eenzaamheid. Maar er is ook een groter perspectief: een heel tijdperk komt voorbij in deze roman: van de wereldwijde protesten tegen de oorlog in Vietnam, tot de aanslagen van 9/11 en de bankencrisis in 2008 en dat is op zich al boeiend genoeg. En als je dat alles mee beleeft door de ogen van twee experimenterende jonge kunstenaars in New-York, Max  een theatermaker, Mischa een beeldend kunstenaar, dan krijg je er ook nog eens een culturele dimensie bij. 

Indrukwekkend en ja, soms misschien wat lang. Ik had wat moeite om de diepgaande kunstanalyses te volgen, maar dat is een bezwaar dat in het niet valt tegenover wat deze roman te bieden heeft. Het is een roman die niet meteen uit je gedachten gaat. Ik weet nu al dat er weer een leesdipje volgt.

★★★★

Oorlog en terpentijn – Stefan Hertmans

Uitgegeven bij De Bezige Bij

336 blz.

In Oorlog en terpentijn gaat Stefan Hertmans aan de slag met de dagboeken van zijn overleden grootvader. Nog voor hij dertig was had Urbain Martien al zijn portie menselijke miserie gehad, van een armoedige jeugd in een arbeidersgezin in het Gentse, de vroege dood van zijn vader, tot de Eerste Wereldoorlog en vlak daarna de dood van zijn eerste geliefde.   

De stilist en essayist Hertmans zet die verhaalstof meesterlijk naar zijn hand. Zo wordt Oorlog en terpentijn een boek met een dubbele insteek. Er is  de authentieke getuigenis van de grootvader, op zich al  een uniek document. En er is de reflectie van de schrijver-kleinzoon.

Ik was vrijwel meteen verkocht. Dat begon al bij de titel. Je kan niet anders dan denken aan die andere grote klassieker, Oorlog en vrede. In een interview (zie link) geeft Hertmans zelf interessante duiding: de gekwetste kunstenaar die vrede zocht in zijn schilderen. Mooie metafoor. 

Er zijn weinig boeken die ik meer dan een keer lees. Voor Oorlog en terpentijn maak ik graag een uitzondering.  En om op de vraag van een recensent te antwoorden: ja, hij mag gerust naast Godenslaap van Erwin Mortier en Post voor mevrouw Bromley van Stefan Brijs staan. Een schitterend boek om mijn leesjaar mee te eindigen!

★★★★★

http://www.knack.be/nieuws/boeken/vlaanderen-mag-blij-zijn-met-de-banaliteit-die-er-vandaag-heerst-stefan-hertmans/article-reportage-104149.html

Het puttertje - Donna Tartt

Vertaald door Sjaak de Jong, Paul van der Lecq, Arjaan van Nimwegen 

Uitgegeven bij Anthos

928 blz.

Wat zit er achter de scheur op de cover? Een schilderij van de 17de-eeuwse Delftse meester Carel Fabritius, waarop een distelvink of putter staat. Voor mij, duidelijk geen groot vogelkenner, is daarmee ook het aanvankelijke mysterie van de titel opgelost. 

Het schilderij is een buitenbeentje in zijn tijd: heel sober en klein, helemaal geen barokke compositie. Toch maakt het indruk : de eenzame distelvink met een bijna onooglijk kettinkje vastgeketend tegen een kale wand, zijn vlucht voor altijd gefnuikt. 

Voor de jonge Theodore Decker, het hoofdpersonage van deze roman, is het schilderij een houvast na een traumatische ervaring in zijn jeugd. Dertien is hij als zijn moeder omkomt bij een  bomaanslag op een New Yorks museum. Hijzelf blijft bij mirakel ongedeerd. Nou ja, ongedeerd. De tragische gebeurtenis blijft hem achtervolgen en bepaalt zijn lot, zijn keuzes, zijn vriendschappen. Zijn band met het doek is obsessioneel en zal uiteindelijk leiden tot de thrillerachtige toestanden waarmee het boek begint.  Veertien jaar na datum vinden we een gekwelde Theo terug in een hotelkamer in Amsterdam, compleet in de war en bang om ontmaskerd te worden in een moordzaak.  

Misschien doet deze zeer summiere samenvatting geen recht aan de ingewikkelde plot,  maar het zou zonde zijn de pret te bederven voor al wie aan dit lange leesavontuur begint.   Als je  deze turf van 928 pagina's met succes wil afmaken, kan je  spoilers missen als kiespijn. 

Je wordt uiteindelijk ook rijkelijk beloond voor je inspanning. De scènes in het museum na de aanslag, de vreemde vriendschap met leeftijdgenoot Boris, in vele opzichten een lotgenoot, de loodzware druk van vermeende schuld die op Theo rust, zijn kennismaking met de wondere wereld van het kunstantiquariaat en de dunne lijn tussen vervalsing en restauratie, zijn onmogelijke liefde voor Pippa, zelf een slachtoffer van de aanslag … , het is een ongelooflijk rijk boek.

Coming-of-ageroman, thriller, psychologische roman, het is alles-in-één. En hoe bizar de personages en hun omstandigheden ook lijken, naarmate de roman naar zijn eindpunt gaat, blijkt het allemaal nog te kloppen ook, tot en met de keuze van het schilderij. Hoedje af voor de geniale constructie!

Het was lang geleden dat ik nog eens echt in de ban was van een literair boek. Donna Tartt – vooral bekend van het cultboek De verborgen geschiedenis - heeft dat weer eens voor mekaar gekregen.  

Is het dan perfect? Neen, daarvoor is het net iets te uitgesponnen. De hele zwendel waar Theo en het schilderij in terechtkomen had wat mij betreft best wat korter gekund. Daarom geef ik Het puttertje net geen vijf sterren.

★★★★1/2