De kat en de generaal - Nino Haratischwili

Uitgegeven bij Meridiaan Uitgevers

Vertaald door Elly Schippers en Jantsje Post

680 blz.

De Duits-Georgische schrijfster en theaterregisseuse Nino Haratischwili blijft in de ban van het thema oorlog. Dit keer haalt ze haar inspiratie uit de recente Tsjetsjeense geschiedenis. In een afgelegen bergdorpje wordt een jonge vrouw het slachtoffer van een gruwelijke oorlogsmisdaad. Jaren later wordt een van de betrokkenen ter verantwoording geroepen door zijn dochter. Met desastreuze gevolgen voor hen beiden. Want de vraag 'wie is schuldig' is op papier eenvoudiger dan in de werkelijkheid.  Het achterplat spreekt van "een psychologisch zeer geladen, duistere schuld-en-boeteroman", en dat is een rake typering.

Ik was geboeid door de manier waarop de auteur begrippen als schuld, dader, slachtoffer uit de sfeer van de vooroordelen probeert te halen. Dat zorgde ervoor dat ik bleef doorlezen, hoewel ik soms moeite moest doen om mij door de gruwelen  heen te worstelen. Ik merk dat ik daar steeds minder goed tegen kan.

De kat en de generaal met zijn intrigerende titel is alweer een huzarenstukje geworden van Haratischwili. Het zit ongelooflijk goed in elkaar. Daardoor bleef mijn leeservaring wat afstandelijker dan bij haar vorige roman Het achtste leven (voor Brilka). Misschien waren mijn verwachtingen ook wat te hoog gespannen. En wat zeker ook meespeelde is dat De kat en de generaal echt wel een duister boek is. Anders dan in Het achtste leven (voor Brilka) vind je hier geen tegengewicht voor al dat donkere. Minder humor, minder passie, minder levensvreugde. Maar evengoed 4 sterren waard.

★★★★

Gevallen god - Kate Atkinson

Vertaald door Inge Kok
Uitgegeven bij Atlas Contact
480 blz.

“A man is a god in ruins. When men are innocent, life shall be longer, and shall pass into the immortal, as gently as we wake from dreams.“ – Ralph Waldo Emerson – Nature 

Stel, je wilt een roman schrijven over de Tweede Wereldoorlog in Engeland. Hoe begin je daaraan? Er is zo veel.  Kate Atkinson loste dat op - zegt ze zelf in een interview - door zich te concentreren op de twee spectaculairste aspecten, nl. de London Blitz en de rol van de RAF, met de beslissende bombardementen op Duitse steden. Elk van die aspecten hangt ze op aan een personage.  

Voor de Blitz op Londen is dat Ursula Todd, protagoniste in Leven na Leven*. In een van haar levens werkt Ursula voor het Ministerie van Oorlog en is ze meer dan eens getuige van de gevolgen van de dodelijke raids op Londen. 

In Gevallen god ziet Atkinson een mooie gelegenheid om ook de andere kant van de medaille in beeld te brengen.   Gevallen god is het verhaal van RAF-officier Teddy Todd,  de lievelingsbroer van Ursula Todd uit Leven na leven. De beschrijvingen van zijn operaties  boven Duitsland zijn hallucinant. Toch worstelt Teddy vooral met het leven na de oorlog. Prachtig hoe de zoektocht naar zin in het leven (zin zowel in de betekenis van doel als van goesting)  hier opgehangen worden aan een zeer mooi, gevoelig personage, dat al aanwezig was in Leven na leven, maar hier  echt uitgediept wordt. Teddy is iemand met een hart voor de natuur, voor kunst en literatuur, iemand die je maar moeilijk kan zien als de overlever van zo vele gevaarlijke opdrachten. Het hangt er ook maar vanaf wat je als 'overleven' beschouwt. Heelhuids uit de oorlog komen, betekent nog niet dat je ongeschonden bent. 
Verhaaltechnisch lijkt Gevallen god iets minder opvallend dan Leven na leven. Hier geen seriële afwikkeling van vele mogelijke levens. Atkinson springt wel vinnig heen en weer tussen verleden, heden en toekomst, maar Teddy Todd heeft maar een leven. Ja toch? Ik zal verder niets zeggen, want ik hou zelf ook niet van spoilers. Laten we het erop houden dat je Atkinson niet moet onderschatten. 
Meesterwerkje!

★★★★★ 

* Van Leven na leven heb ik al eerder een recensie gemaakt:
https://gal-altijdeenboek.blogspot.com/2019/04/leven-na-leven-kate-atkinson.html

Jij zegt het - Connie Palmen

Uitgegeven bij Prometheus

240 blz.

Jij zegt het is een roman over het passionele en kortstondige huwelijk van Ted Hughes en Sylvia Plath, een van de meest besproken literaire koppels van de vorige eeuw.  Na de zelfmoord van Sylvia is Ted Hughes de geschiedenis ingegaan als de harteloze boeman, die door een affaire zijn vrouw de dood injoeg. Feit is dat Plath manisch-depressief was en worstelde met het leven tout court.  

Palmen laat in haar roman Ted Hughes zelf aan het woord, om zijn  kant van het verhaal te vertellen. En ze doet dat zo overtuigend dat je helemaal vergeet dat het een roman is. Toch is het dat op de eerste plaats, een aangrijpende roman over een verwoestende liefde, die diep geworteld is in de realiteit en mede daardoor leest als een biografie. 

Ik heb niet alles van Connie Palmen even graag gelezen, maar was nu wel onmiddellijk verkocht door haar manier van schrijven. Mooie leeservaring, als je zowel door de stijl als de inhoud geraakt wordt. 

Op mijn leeslijstje staan nu ook Birthday Letters, een dichtbundel van Ted Hughes en The Bell Jar, de roman van Sylvia Plath die ik graag wil herlezen. En  wie weet, ook wel haar dagboeken.  

★★★★1/2

 

Het menselijk lichaam - Paolo Giordano

Vertaald door Mieke Geuzebroek en Pietha de Voogd

Uitgegeven bij de Bezige Bij

350 blz.

Na De eenzaamheid van de priemgetallen kiest Giordano voor een heel andere setting voor zijn tweede roman. Het menselijk lichaam speelt zich voornamelijk af in Afghanistan, waar een groep jonge militairen deel uitmaakt van de internationale troepenmacht, die het land moet beschermen tegen de Taliban. 

De vijand zit overal.  Hij zit verscholen in de grotten van het gebergte, in de dorpen die nochtans ‘gezuiverd’ waren van vijandelijke elementen, maar evengoed is hij aanwezig op de legerbasis. In het zand dat overal is, de verveling en de eenzaamheid, en de irritaties die conflicten worden. In hun lichamen, die het laten afweten in dit woestijnklimaat, hun afschilferende  huid, niet aflatende jeuk, de voedselvergiftigingen en diarree, de koorts en slapeloosheid. En niet te vergeten, de vijand die ze meegebracht hebben van thuis. Want de meesten van hen zijn naar Afghanistan gekomen met een rugzak vol.  Onverwerkte trauma’s, problemen die blijven  nazinderen, ambities en frustraties. Doe daarbij nog twee legerclichés, de macho-pestkop en een modelslachtoffer, dan liggen alle ingrediënten voor een explosief cocktail zo voor het rapen.

Zo moeten ze aan hun militaire missie beginnen. Uiteraard loopt het fout. In de rugzak van  diegenen die terugkeren, zit nu ook de vraag van schuld en verantwoordelijkheid.  

Giordano toont zich een scherp observator met veel mensenkennis. Je ziet  de pijn van het militaire bestaan zo voor je. Echt meevoelen doe je niet, maar dat hoeft bij deze roman niet eens een nadeel te zijn.

 

★★★★☆

Het puttertje - Donna Tartt

Vertaald door Sjaak de Jong, Paul van der Lecq, Arjaan van Nimwegen 

Uitgegeven bij Anthos

928 blz.

Wat zit er achter de scheur op de cover? Een schilderij van de 17de-eeuwse Delftse meester Carel Fabritius, waarop een distelvink of putter staat. Voor mij, duidelijk geen groot vogelkenner, is daarmee ook het aanvankelijke mysterie van de titel opgelost. 

Het schilderij is een buitenbeentje in zijn tijd: heel sober en klein, helemaal geen barokke compositie. Toch maakt het indruk : de eenzame distelvink met een bijna onooglijk kettinkje vastgeketend tegen een kale wand, zijn vlucht voor altijd gefnuikt. 

Voor de jonge Theodore Decker, het hoofdpersonage van deze roman, is het schilderij een houvast na een traumatische ervaring in zijn jeugd. Dertien is hij als zijn moeder omkomt bij een  bomaanslag op een New Yorks museum. Hijzelf blijft bij mirakel ongedeerd. Nou ja, ongedeerd. De tragische gebeurtenis blijft hem achtervolgen en bepaalt zijn lot, zijn keuzes, zijn vriendschappen. Zijn band met het doek is obsessioneel en zal uiteindelijk leiden tot de thrillerachtige toestanden waarmee het boek begint.  Veertien jaar na datum vinden we een gekwelde Theo terug in een hotelkamer in Amsterdam, compleet in de war en bang om ontmaskerd te worden in een moordzaak.  

Misschien doet deze zeer summiere samenvatting geen recht aan de ingewikkelde plot,  maar het zou zonde zijn de pret te bederven voor al wie aan dit lange leesavontuur begint.   Als je  deze turf van 928 pagina's met succes wil afmaken, kan je  spoilers missen als kiespijn. 

Je wordt uiteindelijk ook rijkelijk beloond voor je inspanning. De scènes in het museum na de aanslag, de vreemde vriendschap met leeftijdgenoot Boris, in vele opzichten een lotgenoot, de loodzware druk van vermeende schuld die op Theo rust, zijn kennismaking met de wondere wereld van het kunstantiquariaat en de dunne lijn tussen vervalsing en restauratie, zijn onmogelijke liefde voor Pippa, zelf een slachtoffer van de aanslag … , het is een ongelooflijk rijk boek.

Coming-of-ageroman, thriller, psychologische roman, het is alles-in-één. En hoe bizar de personages en hun omstandigheden ook lijken, naarmate de roman naar zijn eindpunt gaat, blijkt het allemaal nog te kloppen ook, tot en met de keuze van het schilderij. Hoedje af voor de geniale constructie!

Het was lang geleden dat ik nog eens echt in de ban was van een literair boek. Donna Tartt – vooral bekend van het cultboek De verborgen geschiedenis - heeft dat weer eens voor mekaar gekregen.  

Is het dan perfect? Neen, daarvoor is het net iets te uitgesponnen. De hele zwendel waar Theo en het schilderij in terechtkomen had wat mij betreft best wat korter gekund. Daarom geef ik Het puttertje net geen vijf sterren.

★★★★1/2

Een ochtend in Irgalem – Davide Longo

Vertaald door Pieter van der Drift
Uitgeverij De Geus
160 blz.

Langs een van de zijpaadjes van het internet kwam ik deze roman toevallig tegen, het debuut van Davide Longo, documentairemaker en schrijver. Een echte toevalstreffer dus. En wat ik las kon mij wel bekoren.

Het verhaal is intrigerend, maar niet spectaculair. We schrijven 1937 en het Italiaanse leger van de Duce geniet nog na van zijn Ethiopische veroveringsavontuur.  Pietro Bailo, een jurist in dienst van het leger, wordt naar Addis Abeba gestuurd om daar een zekere sergeant Prochet te verdedigen. Is hij een (oorlogs)misdadiger? Of zelf het slachtoffer van een vuile oorlog? De man riskeert de doodstraf. Zijn reputatie roept herinneringen op aan Kurtz uit Conrad's Heart of Darkness. Verdedig zo’n man maar eens. Pietro heeft het niet gemakkelijk in deze broeierige stad vol intriges en valkuilen.
Een ochtend in Irgalem moet het vooral hebben van de sfeerschepping. Zelden heb ik een boek gelezen waarbij de sfeer en het decor zo tastbaar, voelbaar aanwezig waren al van bij de eerste bladzijden. Een trein met soldaten op weg naar hun kazerne, en buiten een beklemmend landschap. Je voelt de hitte, je ruikt de stank, de dreiging ook. Dit zijn scènes van  een beeldenmaker pur sang.  Heel langzaam werkt hij naar een onafwendbaar einde toe. Veel moet je tussen de regels lezen. Een intense leeservaring.

✮✮✮✩✩