Hamnet - Maggie O'Farrell

Uitgegeven bij Van Nijgh & Van Ditmar
Uit het Engels vertaald door Lidwien Biekmann

395 blz.

Zegt de naam Anne Hathaway je iets? Dan is de kans groot dat je iets hebt met Engelse literatuur, dat je Shakespeare gelezen hebt en misschien wel in Stratford-upon-Avon voor een van de historische huizen uit het leven van de bard gestaan hebt. Misschien mijmerde je dan wel over hoe het leven in die tijd was. Dan is  Maggie O'Farrell's roman iets voor jou.

Van William Shakespeare weten we dat hij getrouwd was met Anne Hathaway aka Agnes. Ze hadden 3 kinderen, Susanna en de tweeling Judith en Hamnet. Over Hamnet zelf is weinig geweten, behalve dat hij al in 1596 op elfjarige leeftijd gestorven is. De oorzaak is onbekend, al lijkt het waarschijnlijk dat hij bezweek aan de pest. 

Heeft Shakespeare zijn beroemde toneelstuk Hamlet vernoemd naar de overleden zoon? Misschien.  Maar misschien ook niet. Hier ligt dus heerlijk braakliggend terrein voor een schrijver van historische fictie. Shakespeare wordt zelfs niet eens bij naam vernoemd, waarschijnlijk doelbewust. 

Want dit boek gaat niet over Shakespeare, zelfs niet over Hamnet.  Het is het verhaal van Agnes, een buitenbeentje, een sterke vrouw, die haar gezin moet dragen terwijl haar man in Londen toneel maakt, een rouwende moeder die de grond onder haar voelt wegzakken na de dood van haar kind.  Haar emoties worden in al hun intensiteit prachtig neergezet door O'Farrell.  

Maar waar ik het meest heb van genoten is de manier waarop O'Farrell het leven in en Elizabethaans dorp schetst, levendig, kleurrijk, met veel details. Je ruikt, ziet, hoort alles alsof je erbij was in de keuken van het gezin, in de kruidentuin, in de drukke straatjes van het dorp. 

Van Maggie O'Farrell wil ik nog wel meer lezen.

★★★★

Het verhaal van het verloren kind - Elena Ferrante

Vertaald door Marieke van Laake
Uitgegeven bij Wereldbibliotheek
584 blz.

Het heeft wat geduurd voor ze er eindelijk was, de Nederlandse vertaling van het vierde deel van de Napolitaanse romans van Elena Ferrante. Maar in november van 2016 was het dan toch zo ver. En die extra tijd kwam mij wel zo goed uit. Wie mijn vorige blogberichten 

(http://gal-altijdeenboek.blogspot.be/2015/10/de-geniale-vriendin-of-de-napolitaanse.html) over Ferrante gelezen heeft, herinnert zich misschien dat ik bij deel 3 mijn enthousiasme over deze reeks wat kwijt was. 

Even de draad weer opnemen: Lila en Elena zijn nu volwassen vrouwen. Elena/Lenù is haar achtergrond ontgroeid en is een schrijfster geworden met een zeker succes. Haar huwelijk met Pietro is op de klippen gelopen en zij keert uiteindelijk met haar twee jonge dochters naar Napels terug. Lila daarentegen heeft nooit een voet buiten Napels, buiten 'de wijk' gezet. Ze leeft er samen met haar partner Enzo en haar zoon, Gennaro/Rino. Ze zwaait er de plak, en het is niet zo duidelijk of ze buiten of boven de niet altijd even propere praktijken staat waarop Napels teert. Nog steeds is de verhouding tussen de vriendinnen er een van afstoten en aantrekken, van rivaliteit en van solidariteit. En in diezelfde sfeer worden ze ook allebei weer zwanger. Lenù krijgt een dochtertje, Imma. De vader is Nino, de minnaar voor wie ze haar man verlaten heeft, en ooit de minnaar van Lila. Enkele weken later wordt Tina geboren, dochtertje van Lila en Enzo. Ferrante neemt zoals altijd ruimschoots de tijd om het sentimentele leven van haar hoofdpersonages uit de doeken te doen. En op de achtergrond is de wereld in verandering, en niet altijd in de goede zin. Italië kreunt onder een golf van geweld, de Rode Brigades, de ontvoering van Aldo Moro, de maffiamoorden. In Napels wordt de camorra steeds driester en de vuisten van de mannen zitten er nog steeds even los. 

Misschien is het wel omdat dit vierde deel zich weer bijna volledig in Napels afspeelt, dat ik weer helemaal in het verhaal gezogen ben. In de sociale heksenketel van deze groezelige maar fascinerende stad, valt de vreemde vriendschap tussen de twee vrouwen als een puzzelstukje op zijn plaats. Heerlijke leeservaring ook als het einde van deze roman, dat ik hier niet ga verklappen, weer aansluit bij die prachtige poppenscène uit het eerste deel. 

En zo eindig ik toch nog met veel bewondering voor deze grootse reeks van Napolitaanse romans. 

Ik word trouwens een beetje boos, als ik weer eens lees dat De geniale vriendin gaat over 'een typische vrouwenvriendschap'. Neen, dit is een romanreeks over een vriendschap, over twee vrouwen, over Napels, over verlies, over identiteit, over relaties, over moderniteit, over tradities, over ... alles eigenlijk. Dat is een compliment en tegelijk ook een zwak punt. Want het is daardoor ook wel zeer uitvoerig geworden, er had misschien best wel wat geschrapt kunnen worden. Tenminste zo verklaar ik mijn tijdelijke leesinzinking tijdens deel 3. Uiteindelijk geef ik de hele reeks zowel als Het verhaal van het verloren kind graag 4 sterren. Goed voor meer dan 1700 blz. leesplezier.

Judas - Amos Oz

Vertaald door Hilde Pach
Uitgegeven bij De Bezige Bij
400 blz

In Jeruzalem stopt een jonge student uit financiële noodzaak met zijn studies. Hij neemt een eigenaardige job aan: elke avond zal hij luisteren, praten en discussiëren met een oude invalide man, in ruil voor kost en inwoon en geheimhouding. 

De oude man heeft uitgesproken ideeën over het zionisme en het worden dan ook boeiende gesprekken. Uiteraard krijg je geen pasklare antwoorden, dat is eigen aan literatuur. Maar het boek doet je wel nadenken. Het Midden-Oosten is vandaag een brandhaard van jewelste. En terwijl je leest over de onafhankelijkheidsoorlog van 1948, kan je alleen maar bedenken hoe vandaag nog altijd alle partijen van hun eigen gelijk overtuigd blijven. Tegelijkertijd is het natuurlijk ook een boek over een jongeman op zoek naar de zin van zijn leven en naar de liefde. En over het onoverkoombare verlies van een zoon. En de titel dan? Als spinoff van zijn scriptie verdiept de jonge Shmuel zich in de rol van Judas, en die wijkt behoorlijk af van wat wij al altijd over de figuur van Judas aannamen. Maar de titel verwijst natuurlijk ook naar de gecompliceerde relaties tussen de verschillende personages in deze roman. Boeiende roman dus, maar wel slow reading. Liefhebbers van Amos Oz zullen dit zeker waarderen. Geen 4 sterren omdat ik mij op den duur toch wel begon te ergeren aan de steeds terugkerende beschrijvingen van de personages. De kracht van de herhaling, zeker? Maar voor mij mocht het iets subtieler. 

★★★1/2

Een vrouw op 1000° - Hallgrimur Helgason

 
Vertaald door Marcel Otten
Uitgegeven bij De Arbeiderspers
541 blz.

Wat een heerlijk boek! 

Het boek vertelt de avontuurlijke en hoogst ongewone levensloop van Here, een tachtigjarige vrouw met kanker, die van op haar ziekbed in een duffe garage haar eigen crematie organiseert. Haar laptop en een oude granaat uit de wereldoorlog zijn haar dierbaarste bezittingen. Terwijl ze wacht tot de oven de nodige 1000° bereikt heeft, kijkt ze terug op haar bewogen leven in een woelig tijdperk. Here's leven komt in een stroomversnelling terecht als de Tweede wereldoorlog uitbreekt. Haar vader moet zowat de enige man in IJsland zijn die zich als nazi-soldaat aanmeldt en dat geeft de nodige complicaties. Here zelf raakt haar ouders kwijt in Hamburg en zal de hele oorlog  alleen moeten   trachten te overleven. Het noodlot brengt haar overal, van in Duitsland tot in Rusland en Polen, en later ook Parijs en Argentinië. In dat opzicht lijkt het een beetje op De honderdjarige man die uit het raam klom en verdween, omdat het ook de avonturen van een individu verweeft in de grote Europese geschiedenis. Ze doet dat met verve en panache, en vooral met veel cynisme en zelfspot. Het verhaal schiet alle kanten uit, zowel geografisch als in de tijd en de hele tijd voel je dat ze het belangrijkste voor zich uitschuift. Here mag dan al een grote mond opzetten tegen om het even wie, maar haar grootste verlies kan ze nauwelijks onder ogen zien. En ook al heb je als lezer dat einde al van ver voelen aankomen, het blijft toch een indrukwekkend verhaal. 

Ik heb van dit boek genoten, in het begin omwille van het sterke verhaal, en van de humor, vooral van het scherpe kantje ervan. Naarmate je verder in het boek vordert, krijgt het ook meer diepgang. Achter de buitenissige Here zit een gekwetste vrouw wiens verhaal je op vele manieren kunt lezen. Het  is  geschreven in een zeer barokke stijl, die ik nog het beste kan vergelijken met de stijl van Tom Lanoye in Sprakeloos.  Ik kan me dus goed indenken dat sommigen daarop afknappen. 
Een vrouw op 1000° is fictie met een hoog waarheidsgehalte, waarin waarheid niet moet verward worden met facts. Dat het verhaal geïnspireerd is door de biografie van de kleindochter van de eerste IJslandse president is voor mij dan ook bijzaak. Here's verhaal is universeel als je door de verpakking kijkt. 

Boeiende kennismaking ook met facetten van de cultuur en de geschiedenis van IJsland, dat uiterste stukje Europa dat we nauwelijks kennen.

Wie houdt van een sterk verhaal en een zwak heeft voor personages met een hoek af zal in dit boek zeker zijn gading vinden.

★★★★1/2

Stilte in oktober – Jens Christian Grøndahl

Uit het Deens vertaald door Gerard Cruys

Uitgegeven bij Meulenhoff

270 blz.

Na achttien jaar samenleven kondigt de vrouw van een kunsthistoricus aan dat ze op reis gaat. Ze zegt niet waarheen of waarom en hij vraagt niets. Daarna volgt hij haar bewegingen via de bankafschriften van haar Mastercard, ze volgt de route van hun Portugal-reis zeven jaar geleden. Wanhopig probeert hij antwoorden te vinden, of zoals hijzelf zegt “[…..] een plek, een knoop te vinden van waaruit ik kan beginnen met mijn poging Astrids verdwijnen te begrijpen, [….. ]. Ik volg de draden achterwaarts om de logica van het patroon te vinden, maar de knopen raken los tussen mijn vingers, zodat ik op het laatst met losse eindjes zit. Ik knoop ze  opnieuw, aarzelend, omdat ik weet dat het maar één vertelling kan worden uit de vele die ik had kunnen vertellen met dezelfde draden.” De gedachte dat zoveel in het leven op toeval berust, loopt als een rode draad door deze melancholische  roman. Zijn vertelling wordt steeds egocentrischer en meer en meer  is de echte zoektocht  die naar de kern van zijn eigen ik.

Deze roman vergt meer dan een gewone leesinspanning. Grøndahl serveert zijn reflecties in bomvolle pagina’s, nauwelijks alinea’s, zonder rustpauzes. Aangezien het hoofdpersonage een kunsthistoricus is, spelen ook kunsttheoretische bedenkingen  een grote rol in zijn conversaties en gedachten. Niet makkelijk dus, wel boeiend, al had het voor mij  wel korter gekund.

✮✮✮✩✩

Gestameld liedboek – Erwin Mortier

Uitgeverij de Bezige Bij

191 blz. 

“Mijn moeder heeft me vandaag een stofbeurt gegeven, ze meende dat ik een meubel was.” Met dit beeld zit je meteen midden in de kern van het boek: de auteur probeert  het ziekteproces van zijn dementerende moeder in taal te vatten. “Soms mompelde ze mondenvol pap naar buiten, ben ik het die luistert en met een zakdoek de woordmoes van haar kin veegt.”

Ontroerd was ik al toen ik Erwin Mortier in het voorjaar een stukje hoorde voorlezen uit zijn boek.  Dat gevoel is niet meer weggegaan.  Dat Mortier een groot stilist is, weten we al langer, maar de manier waarop hij deze virtuositeit hier inpast in de machteloosheid van een zoon die alleen maar kan kijken naar de aftakeling van zijn moeder, is superieur. Echt een gestameld liedboek.

✭✭✭✭✭