Swifterature - Elly Mc Causland

Mijn leesjaar 2026 is alvast goed begonnen.   

Swifterature. A love story: English literature and Taylor Swift. 

Natuurlijk heb je al van Taylor Swift gehoord. Maar dat is misschien anders voor Elly Mc Causland. 

Sinds het academische jaar 2023-2024 kan je aan de universteit van Gent haar mastercursus Engelse literatuur volgen: English literature (Taylor’s version). Het onderzoek naar de intertextualiteit tussen de lyrics van Taylor Swift en Engelse literatuur is het handelsmerk van professor Elly Mc Causland. 

Taylor Swift, popicoon van deze eeuw en Engelse literatuur. Het hoeft niet te verrassen dat Mc Causland meteen in een mediastorm terecht kwam. 

Maar kijk, het werkt. 

Zelf heb ik absoluut geen love story met Taylor Swift. Ik ben aan dit boek begonnen ondanks Taylor Swift. Door de talrijke verwijzingen naar de songteksten ben ik wel wat nieuwsgierig geworden en zal ik die lyrics zeker eens wat aandachtiger lezen. 

Om maar te zeggen dat Swifterature voor mij in de eerste plaats een verfrissende benadering van literatuur is. Toen ik Engelse literatuur studeerde in het kader van mijn studies Germaanse filologie, werden wij toch vooral behandeld als vaten die zo snel mogelijk moesten worden gevuld. Namen en nog eens namen. En maar reproduceren. Ifor Evans, A short history of English Literature. Dat was onze cursus, (Toegegeven, dat was in de eerste kandidatuur=1ste bachelorjaar). Veel geschiedenis maar tot echte literatuurstudie kwam het zelden. De eerlijkheid gebiedt mij om eraan toe te voegen dat Antwerpen op dit vlak ook toen al (1970-1974) een betere reputatie had dan Gent. Ik koester mijn universiteitsjaren in Gent, maar zeker niet omdat ze mij veel literaire inzichten hebben bijgebracht. 

Swifterature was voor mij dan ook een schot in de roos. Elk van de dertien hoofdstukken gaat dieper in op een aspect van literaire theorie zonder dat het ook maar een ogenblik zo aanvoelt. Tropen, de anti-held, origineel vs adaptatie, …. 

En ondertussen passeren alle grote namen uit de Engelse literuur ook hier de revue. Speelsgewijze en zeer verteerbaar. 

*****

Wisselwachter - Geert Mak

Uitgegeven bij Atlas Contact

624 blz.

Dit boek gaat over Harry Hopkins. Wie zeg je? Juist. Bijna niemand heeft hier in Europa over Hopkins gehoord.  Toch was hij de rechterhand van Roosevelt en in die functie in hoge mate verantwoordelijk voor het slagen van het geallieerde bondgenootschap dat uiteindelijk Nazi-Duitsland op de knieën kreeg. 

Het boek komt wat traag op gang en is in die zin geen makkelijke lectuur.  Maar voor wie doorzet, wordt dit echt een ontzettend interessant boek. Je beseft dat de contouren van onze Westerse geopolitieke context toen werden uitgezet. Veel van de huidige crisissen vinden hun oorsprong in de manier waarop de oorlog en de vrede werden gemanaged door de grote Drie: Churchill, Roosevelt en Stalin. En Hopkins was het bindmiddel tussen deze drie verschillende persoonlijkheden. 

Ondertussen krijg je naast het grote politieke gebeuren ook een unieke kijk in het dagelijkse leven in het Witte Huis. Dat is vaak nogal ontluisterend. Macht is zelden een fraai schouwspel als je het van dichtbij bekijkt. 

Maar ik ben heel blij dat ik dit boek uitgelezen heb. Ik geef toe, het had niet veel gescheeld of ik had het weggelegd. De aanloop is traag maar hoe dichter je bij de Tweede Wereldoorlog raakt, hoe interessanter het wordt. Het is voor mij het beste boek over die periode dat ik al gelezen heb. Iedereen die beroepshalve of niet wil meepraten over de grote problemen van onze tijd, zou dit boek moeten lezen. 

⭐️⭐️⭐️⭐️

Een ander leven - Bart Moeyaert

Uitgegeven bij Arbeiderspers

Privé-domein nr 328.

353 blz.

In januari 1996 verrast Bart Moeyaert zijn zeventigjarige moeder met een verjaardagscadeau. Ze gaan samen drie dagen naar Parijs. Met deze citytrip als leidraad schetst Moeyaert niet alleen een intiem portret van zijn moeder, hij stelt ook vast hoe verbazend vaak Parijs in zijn leven is opgedoken, en hoe weinig hij zijn ouders over zijn leven heeft verteld. Aan de hand van brieven, foto’s, herinneringen en dagboekfragmenten vertelt hij openhartig over zijn late coming of age — de zoekende periode na zijn vroege schrijversdebuut. Hij probeert antwoorden te vinden, onder andere op de vragen die hij zijn moeder in Parijs niet heeft gesteld. (Tekst achterflap)

Ik had direct een klik met dit boek. Niet dat ik een uitgesproken Bart Moeyaertfan of -kenner ben. Ik heb eigenlijk nog niet zoveel van hem gelezen. Misschien omdat ik het milieu waarin Bart opgroeide redelijk goed herkende. Streng onderwijzersnest, traditionele verwachtingen ... In Een ander leven geeft Moeyaert een unieke inkijk in zijn eigen emotionele leven. Tegelijkertijd krijg je een warm portret mee van een moeder die vast ook haar eigen droom van een 'ander' leven had. Om het met de schrijver te zeggen: ‘Vragen stellen we te laat, zwijgen doen we op tijd'.

Eentje om te koesteren.

★★★★★

 

 

Matrix - Lauren Groff

Vertaald door Lucie Schaap

Uitgegeven bij De Bezige Bij, 2021

301 blz.

Matrix dient zich op het eerste gezicht aan als een historische roman. Het is het verhaal van Marie de France, de eerste bekende Franse dichteres. Ze zou gewoond en gewerkt hebben in de twaalfde eeuw aan het Franstalige hof van koning Hendrik II Plantagenêt en Eleonora van Aquitanië in Engeland. Haar Lais (liefdesgedichten) en Fabels waren een inspiratiebron voor veel latere dichters. 

Maar eigenlijk is er over haar leven niet zoveel geweten. Voor Lauren Groff het ideale vertrekpunt voor een roman waarin de fantasie het overneemt van de historische feiten. 

(Deze recensie kan spoilers bevatten). 

De Marie uit Matrix wordt op zeer jonge leeftijd van het hof van koningin Eleonora weggestuurd om een verkommerde abdij weer leven in te blazen. Tegen haar zin begint ze aan die schier onmogelijke opdracht. Ze groeit als priorin en later als abdis. De abdij floreert en op 47-jarige leeftijd kan Marie wel zeggen dat ze geslaagd is. Eigenlijk heeft ze al genoeg bereikt om haar tot een van de invloedrijkste vrouwen van haar tijd te noemen.

En toch moet alles dan nog beginnen. Marie krijgt visioenen. Geheel in de lijn van haar personage doen die haar niet zweven, maar zijn ze de aanzet voor heel gedurfde plannen voor  haar vrouwengemeenschap. Het meest tot de verbeelding sprekende is wel het aanleggen van een labyrint rond de abdij, zodat de gemeenschap van vrouwen veilig is, lees: onbereikbaar voor (mannelijke) vijanden. Van dan af krijgt de roman een ander karakter.  Veeleer dan een historische roman is dit een krachtige ode aan alle vrouwen ter wereld, een utopische blik op hoe de wereld er had kunnen uitzien.  De kracht van sisterhood. 

Lauren Groff brengt een heel aparte wereld in beeld. Onvergetelijk zijn de typeringen van de verschillende zusters, fysiek maar ook met hun karakters en soms botsende persoonlijkheden. Fenomenen als de overgang, dementie, seksualiteit, waanzin zoals die uiteraard ook binnen de abdijmuren voorkomen, worden beschreven in een taal om van te snoepen. Alleen al de mogelijkheden die het woord matrix van de titel oproept. Latijn voor moederschoot maar even goed de matrix zoals we het kennen uit de gelijknamige films. Want is de abdij door het labyrint ook niet een beetje een parallel universum geworden?

Als men mij vraagt wat het beste/mooiste boek is dat ik ooit gelezen heb, sta ik meestal met mijn mond vol tanden. Dit soort categorieën  zijn mij wat te absoluut. Maar van Matrix kan ik gerust zeggen dat het een van de meest verrassende romans is die ik gelezen heb. 

★★★★★

Fayne - Ann-Marie MacDonald

Vertaald door Inger Limburg

Uitgegeven bij Nijgh & van Ditmar

768 blz.

In Fayne zien we hoe Charlotte Bell heel beschermd en geïsoleerd opgevoed wordt op een afgelegen landgoed in de ‘moors’ op de grens tussen Schotland en Engeland. Als haar vader haar niets meer kan leren, huurt hij een privé leraar voor haar in, met de specifieke vraag om haar te onderwijzen alsof ze een jongen was. Voor een Victoriaanse adellijke familie bepaald ongewoon. 

Met de puberteit verliest haar leven veel van zijn zekerheden. Waarom voelt ze zich onbehaaglijk bij het portret van haar overleden moeder? En kan ze ooit zo geliefd worden als haar eveneens gestorven broertje dat als baby mee op het portret staat? En wat is die mysterieuze aandoening waardoor ze van de buitenwereld afgesloten wordt?  

Ik zou zo nog even kunnen doorgaan maar het risico op spoilers wordt te groot. 

Ik hou wel van de eind 19de-eeuwse sfeer: er zitten veranderingen aan te komen, de wetenschap eist haar plaats op. Maar tegelijkertijd blijven de omgangsvormen zo rigide, en op het platteland heerst nog heel veel bijgeloof.  Een beetje te vergelijken met The Essex Serpent (Sarah Perrins) en Remarkable Creatures (Tracy Chevalier). Wat een uitdaging moet het geweest zijn om dan op te groeien, zeker voor een meisje. Ik vind de roman ook knap geschreven. De personages versterken de thematiek en omgekeerd. De beschrijvingen zijn origineel. 

Naar het einde toe wordt de plot wat minder geloofwaardig. Maar dan heb je ondertussen al zoveel leesplezier gekregen dat je het er wel bij neemt. Altijd een feest om nog eens een epische roman in handen te hebben. Het romangenre is dan wel flexibel en leent zich tot veel, maar een goed verhaal is voor mij toch nog altijd de basis.

 

✭✭✭✭

Het huwelijksportret - Maggie O’Farrell

Vertaald door Lidwien Biekmann en Tjadine Shteeman

Uitgegeven bij Nijgh & van Ditmar

432 blz.

De feiten: Lucrezia de Medici groeit zorgeloos op in haar vaders mooie palazzo in Florence. Voor even toch want in 1560 wordt de 15-jarige jonge vrouw uitgehuwelijkt aan Alfonso II, hertog van Ferrara. Een jaar later is ze al dood. Moeraskoorts. Vergiftiging wordt ook wel gefluisterd.

Met weinig feiten voorhanden heeft O’Farrell heel veel ruimte voor een eigen interpretatie.   O’Farrell focust dan ook volledig op het gemoedsleven van de jonge vrouw.  Dat doet ze goed.  Lucrezia is hier zeer geloofwaardig beschreven.  Eerst als kind, dat opgroeit in de schaduw van haar oudere broers en zussen, en zo wat meer bewegingsruimte heeft. Ze is nieuwsgierig, niet bang , eigenzinnig en soms wat uitdagend.  Maar op haar nieuwe leven is ze totaal niet voorbereid. Wie is die geheimzinnige echtgenoot? Vanwaar die vijandigheid aan het hof van Ferrara? 

Het boek begint eigenlijk al bij het einde: Lucrezia voelt gewoon dat haar man haar zal ombrengen. Ze weet alleen niet hoe. Een spoiler? Niet echt, want de lezer vermoedt al van bij het begin dat dit niet goed afloopt. Hoewel O'Farrell toch altijd een slag om de hand houdt.

Deze roman is ook heel plastisch. Dat ligt helemaal in lijn met het personage van Lucrezia, die zelf meer dan verdienstelijk schildert.  De gedetailleerde beschrijvingen van de poseersessies voor het huwelijksportret, van schilderijen en decors in de palazzi en kastelen waarin alles zich afspeelt scheppen mee de sfeer van dit toch wel lugubere verhaal.  

Een zeer vlot leesbare roman, voor wie van historische fictie houdt. 

***1/2

Alkibiades - Ilja Leonard Pfeijffer

Uitgegeven bij Singel

900 blz. 

Alkibiades is een monumentale historische roman, over een Atheens politicus en strateeg, die een belangrijke rol speelde in de Peloponnesische oorlog,  het jarenlange conflict tussen Sparta en Athene. 

Het is niet echt makkelijke lectuur: de roman bulkt van exotische plaatsnamen en  personages. De intriges zijn niet na te vertellen, en dat kan een lezer best afschrikken. 

Maar dat lezen valt wonder boven wonder nog wel mee. En dat is natuurlijk in de eerste plaats de verdienste van een rasverteller als Pfeijffer, die op magistrale wijze de regie in handen houdt.

De roman komt in de vorm van een hypothetische zelfverdediging van Alkibiades, die zeer wijdlopig zijn manier van handelen en zijn strategische beslissingen motiveert tegenover de Atheners. Met recht vragen die zich af of Alkibiades nu hun redder of hun ondergang is geweest. Want Alkibiades is op zijn minst een controversieel personage. IJdel, zelfingenomen, brandend ambitieus. Intelligent en opportunistisch. En bloedmooi, dat ook. Niet echt een sympathiek heerschap, lijkt mij, maar hij komt verbazend goed weg met vele van zijn fratsen. Ik was dan ook blij dat de laatste ‘boekrol’ geschreven was door zijn levensgezellin Timandra. Een vrouwelijk en mijns inziens menselijker wereldbeeld. 

Maar de allergrootste troef van deze roman is toch dat je heel dikwijls bijna vergeet dat deze roman zich afspeelt in de 5de eeuw voor C. Alkibiades reflecteert voortdurend over ‘democratie’ en zijn conclusies zijn verrassend hedendaags. Fake news, schandaalpolitiek, populisme … we zijn echt niet de eersten die ermee worstelen. Net als in Hotel Europa is het duidelijk dat het verhaal niet het enige is dat moet overblijven na lectuur. 

Vijf sterren dan? Hoewel mijn bewondering voor dit huzarenstukje van Pfeijffer groot is, toch maar niet. Het blijft een dikke pil, vooral geschikt voor de die-hard lezer met een meer dan gemiddelde belangstelling voor geschiedenis en politiek, denk ik dan. Hoewel, als ik de respons zie die deze roman krijgt, dan besef ik weer dat ook Pfeijffer met veel weg komt. 

⭐️⭐️⭐️⭐️

Middernacht op Sicilië - Peter Robb

Vertaald door Joris Vermeulen

Uitgegeven bij Het Spectrum, 2000

384 blz.

Geen roman deze keer.

Middernacht op Sicilië is een cultuur-historisch werk, dat kritische onderzoeksjournalistiek combineert met beschouwingen over de kunst, keuken en geschiedenis  van Zuid-Italië in het algemeen en Sicilië in het bijzonder. En ja, dan moet je het ook over de Cosa Nostra hebben. Zodat je toch weer in de buurt van de roman uitkomt, want het boek leest als een misdaadroman. Wie zei ook alweer dat de waarheid altijd straffer is dan fictie? 

Ik heb dit boek zeer graag gelezen. De vele verwijzingen naar Leonardo Scascia (De dag van de uil) en Tomasi di Lampedusa (De tijgerkat) maken het ook voor literatuurliefhebbers een aantrekkelijk boek.

Middernacht op Sicilië gaat vooral over de na-oorlogse geschiedenis van Italië, met focus op de jaren ‘80 en ‘90. Het is niet altijd een fraai beeld: Sicilië kreunde onder de terreur van de maffia. 

Ik denk dat er sinds de grote processen eind jaren ‘90 veel veranderd is. Het brutale straatgeweld is er niet meer. In Sicilië durven burgers nu opkomen tegen de Cosa Nostra. Maar we hoeven ons ook geen al te grote illusies te maken: de grote misdaadorganisaties zijn nog steeds oppermachtig, wereldwijd, ook al hebben ze hun methodes aangepast. En de politiek is nog steeds verweven met de maffia. 

De grote verdienste van Peter Robb is dat je op het einde van het boek toch weer zin hebt om naar Sicilië te gaan. 

Het verdriet van Belgie - Hugo Claus

Uitgegeven bij De Bezige Bij.

717 blz.

Waarom is Het verdriet van België volgens velen Hugo Claus’ allerbeste boek en voor sommigen zelfs de grootste Nederlandstalige roman van de twintigste eeuw? En waarom wil het cliché dan dat het ook het meest nooit uitgelezen boek van de Vlaming is? 

Op zoek naar wat extra ruimte in mijn boekenrekken, stootte ik op een cassette met alle romans van Hugo Claus.  Had ik die wel ooit gelezen? Ja, De Metsiers herinnerde ik me en natuurlijk ook De geruchten en Het verdriet. Die laatste had me toch nooit helemaal overtuigd. Zou een tweede lectuur soelaas brengen? Ik was vertrokken.  

 

Even ter herinnering: Claus beschrijft de vuile handen van de familie Seynaeve vanuit het perspectief van een puber die, na een verstikkende lagere-schooltijd op een nonneninternaat, rommelend (en onder het uit de operette geleende motto ‘Toujours sourire, le coeur douloureux’) de oorlog doorkomt en in 1947 zijn eerste succes als schrijver beleeft. Het verdriet van België is te lezen als een meedogenloze afrekening met de Vlaamse hypocrisie en de katholieke kleinburgerlijkheid. (Uit: Literatuurgeschiedenis.org)

En het eerste deel bevestigde mijn herinneringen. Ik vond het alweer moeilijk om op te gaan in de fantasiewereld van Louis. En ik ergerde me aan de stijl. Tot ik in deel 2 weer overstag ging. De adolescent Louis spreekt een andere taal,  staat met beide voeten in de realiteit van het collaboratiemilieu waarin hij opgroeit, poseert even in het uniform van de Vlaamse HJ,  maar stelt zich gaandeweg ook kritischer op.  De bombastische, overladen stijl uit het eerste deel was natuurlijk een logisch attribuut voor het personage van de kleine Louis.  En de auteurs en Vlaamse kopstukken van die generatie spraken en schreven ook zo.  Dat zag ik nu wel, maar bij mijn eerste lectuur in 1983 blijkbaar niet. 

Is Het verdriet van België dan effectief Hugo Claus' beste roman? Ik heb hier geen antwoord op om de eenvoudige reden dat ik ze niet allemaal gelezen heb. En evenmin verklaar ik mij bevoegd voor het beantwoorden van de tweede vraag. 

Maar een ding weet ik wel: het cliché van minst gelezen boek verdient hij niet.  

Voor de jongere lezers, als ik die al zou hebben, verwijs ik graag naar een reeks artikelen over het verdriet van België voor Nederlandse lezers. 

https://hetverdrietvanbelgie.sites.uu.nl/  

✭✭✭✭

A Thousand Ships - Natalie Haynes

 

Uitgegeven bij Picador

347 blz.

Een boek naar mijn hart! Haynes vertelt het verhaal van de Trojaanse oorlog vanuit vrouwelijk standpunt. Niet de helden van Homerus maar alle vrouwen die door de oorlog zijn geraakt, zijn het middelpunt van deze roman. Hecabe, Penelope, Andromache, Cassandra, Iphigenia : stuk voor stuk mooie vrouwenportretten. 

In hoofdstukjes van wisselende lengte geeft de auteur een stem aan bekende en minder bekende vrouwen, van koninginnen tot slavinnen, van oud  tot jong. Tussen die hoofdstukken door komt Calliope aan het woord, de muze die de regie in handen heeft. Zij houdt de soms onwillige dichter op het vrouwelijke pad. Het is haar missie de vrouwen in het daglicht te  stellen en hun verhaal te brengen. Ze hebben lang genoeg gewacht. "A war does not ignore half the people whose lives it touches." Het vraagt soms wat overtuigingskracht om de epische dichter zover te krijgen.  Heeft hij soms schrik van het tragische? Beseft hij niet dat helden slechts bestaan bij de gratie van slachtpartijen, waarvan de oorzaken en gevolgen reiken tot ver buiten het slagveld?   

 

Absoluut hoogtepunt waren voor mij de pittige brieven van Penelope aan Odysseus, die er na 10 jaar oorlog in slaagt nog eens even lang te cruisen op de wereldzeeën voor hij de weg naar huis terugvindt. Om van te smullen. Evengoed was ik geraakt door de tragische levensbestemming van Cassandra, die alles  ziet maar niet gehoord wordt. En je kan niet onverschillig blijven bij het hartverscheurende lot van Andromache, die als oorlogsbuit wordt toegewezen aan de man die haar kind van de rotsen wierp. Of van Iphigenia die beseft dat ze niet  ten huwelijk wordt geleid maar naar een brutale offerdood.  De hoofdstukken rond de kleuterachtige strapatsen van de vele godinnen die een stuk in de pap te brokken hebben, zorgen voor een luchtigere noot. 

Wat heb ik hiervan genoten. 

Ik hou van historische romans met een feministische twist, net zoals ik ook fan ben van de romans van Madeline Miller, die voor Haynes  al aan de slag ging met dit thema. Ik verwijs hier naar  Een lied voor Achilles en Circe. (Van beide boeken vind je besprekingen elders in deze blog.)

Ik heb meteen na de lectuur van deze roman er mijn oude jeugdboek Ilias en Odyssee bijgehaald.  Ik kijk er vandaag weliswaar met minder onbevangen blik naar dan toen ik een leergierige tiener was. Maar ik ben wat blij dat ik dit boek, prachtig geïllustreerd trouwens, nooit weggedaan heb. 

 

★★★★★

 

PS. Ik heb dit boek in het Engels gelezen. Bij mijn weten is het nog niet in het Nederlands vertaald.

Violeta - Isabel Allende

Vertaald door Rikkie Degenaar
Uitgegeven bij Wereldbibliotheek Amsterdam
382 blz.

"Ik kwam ter wereld op een stormachtige vrijdag in 1920, het jaar van de epidemie."  

Violeta begint in 2020 haar leven te vertellen aan haar kleinzoon Camilo. Een eeuw van de Spaanse Griep in 1920 tot de corona-epidemie in 2020. Je ziet de mogelijkheden van het concept meteen. Centraal een kleurrijke, sterke vrouwenfiguur met voluit de kans om universele thema's als passie, liefde, ontrouw, verlies uit te werken. En dan heb je nog eens de achtergrond van een eeuw, netjes tussen twee pandemieën in, gesitueerd op het Latijns-Amerikaanse continent, altijd al goed voor drama. Dit is Isabel Allende op haar best.  

Want vertellen kan Allende als geen ander. Je leest door van de ene bewogen periode naar de andere, en ondertussen krijg je wat geschiedenis mee. Ik hou wel van dit soort romans. Niet echt diepzinnig, maar wel heel vlot geschreven. Voor mij is het meegenomen dat ze niet meer zo voluit de magisch-realistische kaart trekt. Het magische is niet helemaal weg, maar het past volledig in de context van de personages. 

Een aanrader dus.

★★★★

 

Hamnet - Maggie O'Farrell

Uitgegeven bij Van Nijgh & Van Ditmar
Uit het Engels vertaald door Lidwien Biekmann

395 blz.

Zegt de naam Anne Hathaway je iets? Dan is de kans groot dat je iets hebt met Engelse literatuur, dat je Shakespeare gelezen hebt en misschien wel in Stratford-upon-Avon voor een van de historische huizen uit het leven van de bard gestaan hebt. Misschien mijmerde je dan wel over hoe het leven in die tijd was. Dan is  Maggie O'Farrell's roman iets voor jou.

Van William Shakespeare weten we dat hij getrouwd was met Anne Hathaway aka Agnes. Ze hadden 3 kinderen, Susanna en de tweeling Judith en Hamnet. Over Hamnet zelf is weinig geweten, behalve dat hij al in 1596 op elfjarige leeftijd gestorven is. De oorzaak is onbekend, al lijkt het waarschijnlijk dat hij bezweek aan de pest. 

Heeft Shakespeare zijn beroemde toneelstuk Hamlet vernoemd naar de overleden zoon? Misschien.  Maar misschien ook niet. Hier ligt dus heerlijk braakliggend terrein voor een schrijver van historische fictie. Shakespeare wordt zelfs niet eens bij naam vernoemd, waarschijnlijk doelbewust. 

Want dit boek gaat niet over Shakespeare, zelfs niet over Hamnet.  Het is het verhaal van Agnes, een buitenbeentje, een sterke vrouw, die haar gezin moet dragen terwijl haar man in Londen toneel maakt, een rouwende moeder die de grond onder haar voelt wegzakken na de dood van haar kind.  Haar emoties worden in al hun intensiteit prachtig neergezet door O'Farrell.  

Maar waar ik het meest heb van genoten is de manier waarop O'Farrell het leven in en Elizabethaans dorp schetst, levendig, kleurrijk, met veel details. Je ruikt, ziet, hoort alles alsof je erbij was in de keuken van het gezin, in de kruidentuin, in de drukke straatjes van het dorp. 

Van Maggie O'Farrell wil ik nog wel meer lezen.

★★★★

Een verloren vriendin - Raffaella Romagnolo

Uitgegeven bij Signatuur

Uit het Italiaans vertaald door Hilda Schraa en Manon Smits

447 blz. 

Begin twintigste eeuw : Giulia en Anita groeien samen op in een klein dorpje in Piemonte. Hun leven is hard:  ze worden van kindsaf aan het werk gezet in de zijdespinnerijen.  Er is veel armoede, maar er is ook liefde en vriendschap. Tot op een dag Giulia met de noorderzon verdwijnt. Van dan af volgen we hun parallelle levens: Giulia is naar Amerika getrokken en zoekt haar geluk in New York. Anita blijft achter in Italië. 

Hoewel ook Giulia's pad niet altijd over rozen loopt, heeft Anita toch het slechtere lot getrokken. De Eerste Wereldoorlog is ronduit een catastrofe voor Italië, en dan moeten het fascisme en de Tweede Wereldoorlog nog komen. Piemonte wordt dubbel hard getroffen als, na de bocht die Italië maakt in 1943,  de Duitsers genadeloos op jacht gaan naar partizanen. 

Na de oorlog keert Giulia nog een keer terug naar haar geboortedorp. Een laatste confrontatie?

De structuur van de parallelle levensverhalen is misschien niet bijster origineel maar hij werkt wel. Die confrontatie tussen twee levens die zo verschillen, is boeiend. Af en toe denken de vrouwen wel eens aan hun jeugd en wat er met de andere zou gebeurd zijn. Maar dat is het lot en het leven laat hen niet veel tijd om veel te piekeren. Destino is ook de oorspronkelijke titel van deze caleidoscopische roman en ik vind hem meer to the point dan de Nederlandse vertaling. Want de roman focust toch niet zo duidelijk op  de verloren vriendschap; eerder lees ik het verhaal als een ode aan twee sterke vrouwen.  

Een verloren vriendin, genomineerd  voor de Premio Strega 2019, was Romagnolo's  eerste roman die in het Nederlands vertaald werd. De auteur had dus duidelijk literaire ambities, die ze misschien niet altijd helemaal waarmaakte. Ik lees vergelijkingen met de Bouquet-reeks bij sommige recensenten. Dat vind ik wat overtrokken, maar ik vond zelf ook het Italiaanse verhaal rond Anita sterker dan dat van Giulia.  

★★★★

 

De laatste zomer in de stad - Gianfranco Calligarich

Uitgegeven bij Wereldbibliotheek
Uit het Italiaans vertaald door Els van der Pluijm
176 blz.

De jonge journalist Leo Gazzarra verruilt in de jaren '70 het saaie Milaan voor de bruisende hoofdstad. Overdag probeert hij de kost bijeen te scharrelen in de marge van de journalistiek, 's nachts duikt hij  in het nachtleven van Rome. Tussen de Spaanse Trappen, de Piazza del Popolo en de Piazza Navona, zwalpt hij van de ene bar naar het andere feestje,  in het gezelschap van de beau monde of wie dat probeert te zijn, op zoek naar wie weet wat... Roem misschien, of de eeuwige liefde?  Op een van die nachten ontmoet hij Arianna, al even stuurloos als hijzelf. Onder het laagje oppervlakkigheid schuilt iets diep-tragisch. 

Je kan niet anders dan denken aan Fellini's La dolce vita:  ook hier een journalist die het 'zoete leven' beschrijft van de high society van Rome.  Het beeld van Anita Ekberg in de Trevi-fontein is deel van ons collectieve filmgeheugen.  

Alleen ziet het Rome van Calligarich er al wat groezeliger uit. Zijn personages zijn toch eerder losers, krijgen niets voor mekaar, zelfs de liefde niet. De roman leest van bij de openingszinnen als een kroniek van een aangekondigd einde.  ‘Zo gaat het natuurlijk altijd. Iemand doet van alles om afzijdig te blijven en belandt vervolgens op een goede dag, zonder te weten hoe, in een geschiedenis die hem regelrecht naar het einde brengt.’

Er zit veel triestheid in deze roman. Met een knipoog naar die andere Rome-film zou  ik hem durven ondertitelen La Grande Tristezza. En toch  slaagt de auteur erin  ook  iets lichtvoetigs, iets teders in zijn roman te stoppen. De gevatte, droog-ironische  stijl maakt het verteerbaar. 'Zelden zo vrolijk geworden van zo’n tragisch boek', zegt Emilia Menkveld  in haar recensie voor de Volkskrant. Zo ver zou ik niet gaan.  Maar het boek heeft mij wel bekoord.  Ik zal niet zeggen dat ik de personages in mijn hart heb gesloten, maar de sfeerschepping is wondermooi.   Een beetje Bonjour tristesse (F. Sagan) en La Dolce Vita (Fellini) samen.  

★★★★

 

Kinderkolonie - Manuela Piemonte

Vertaald door Saskia Peterzon-Kotte
Uitgegeven bij Ambo-Anthos

330 blz.

Drie Italiaans-Libische zusjes worden in de zomer van 1940 samen met dertienduizend lotgenoten op verplichte vakantiekolonie gestuurd naar Italië. Ze worden er (her)opgevoed tot goede fascisten. Maar dan stapt Italië in de oorlog en aan hun verblijf/gevangenschap komt geen einde ...

Boeiende lectuur, vooral omdat dit een zo goed als onbekende pagina is uit de Italiaanse geschiedenis.  Maar evengoed is het een coming-of-age roman. Je ziet  de kinderen evolueren en heel verschillend reageren op hun nieuwe situatie. In het begin van de roman is Angela zeven jaar oud,  Sara is enkele jaren ouder en de jongste, Margherita,  is pas vijf.  Het is de middelste zus die alles observeert en vertelt : ze ziet hoe Sara   in het begin heel vatbaar is voor de strakke kampdiscipline en propaganda.  Met pijn in haar hart  moet ze toezien hoe de jongste  zich opsluit in haar eigen wereldje. En zij, Angela, de middelste zus, de meest gehoorzame, de angstigste, rebelleert op haar manier. 

Hallucinant om te zien hoe doeltreffende propaganda en ondervoeding erin slagen om zelfs de herinnering aan hun moeder quasi volledig uit te vegen. Wat echter blijft is dat ene beeld uit een zwoele Libische zomernacht, kort voor hun vertrek. In het holst van de nacht zagen ze een vrouw te paard voorbijrijden, op de vlucht voor ... , tja, waarvoor eigenlijk? Hun fantasie  is eindeloos.  Als een hoopvolle droom begeleidt het beeld de twee oudsten, en het is tegelijkertijd een mooie leidraad voor deze roman.  

De Italiaanse titel Le Amazzoni focust dan ook meer op de belevingswereld van de meisjes, terwijl de Nederlandse uitgever kiest voor een neutralere titel.

Leest vlot,  maar soms ook wat moeilijk omdat we zelf zo weinig weten over de historische achtergrond en de auteur niet echt veel duiding geeft.  

★★★1/2

 

Shuggie Bain - Douglas Stuart

Vertaald door Inger Limburg - Lucie van Rooijen

Uitgegeven bij Nieuw Amsterdam

448 blz.

Wat een boek! Douglas Stuart beschrijft hier (semi-autobiografisch) de kinderjaren van Shuggie Bain. Vader afwezig, moeder aan de drank verslaafd en de omgeving zo  troosteloos dat je het bijna niet voor mogelijk houdt. 

Naarmate het verhaal vordert zie je hoe de oudste kinderen steeds meer afstand nemen van hun moeder en hun eigen weg gaan. De kleine Shuggie blijft achter met zijn moeder die zich steeds dieper de put indrinkt.  Hij heeft het moeilijk, met zichzelf, zijn geaardheid, zijn thuissituatie. 

Doordat het verhaal vanuit het perspectief van de jonge Shuggie geschreven is, komt het vrij hard binnen. En tegelijkertijd creëert dat een warmte voor de personages, die je hard nodig hebt om door de grimmige leefwereld  heen het menselijke te blijven zien. 

En dat is voor mij de sterkte van deze roman.  Hoe kwaad je soms ook bent op Agnes, je ziet ook haar grappige kanten, haar goedbedoelde pogingen, haar schreeuw om liefde en erkenning. Hoe paradoxaal het ook klinkt, in al haar zwakte is ze tegelijkertijd ook een straffe vrouw.   En je ziet vooral de onverwoestbare liefde van Shuggie voor zijn moeder. 

Als ik zeg dat het met haar slecht afloopt, is dat echt geen spoiler. Dat is van bij het begin vrij duidelijk. Maar komt het nog goed met Shuggie? Dat is een moeilijke. Enerzijds zie je hoe hij na de dood van zijn moeder nog steeds worstelt met zijn identiteit en dat maakt hem een makkelijke prooi. Hij kan ook amper overleven, en kan niet altijd erg kieskeurig zijn.

Het wordt dus een dubbeltje op zijn kant.  

Veel leesplezier! En dat is niet cynisch bedoeld: het boek is heel mooi geschreven, met beelden die de clichés ver overstijgen. En  ongelooflijk maar waar, er zitten ook grappige momenten in. 

★★★★

De opgang - Stefan Hertmans

Uitgegeven bij De Bezige Bij

440 blz.

Over deze roman is zowat alles al gezegd. Moeilijk om daar nog iets aan toe te voegen. Dat zal me leren om mijn recensie steeds maar uit te stellen. Ik beperk me hier dan ook tot wat losse flodders, tot wat persoonlijke leesbedenkingen, wat tenslotte nog altijd het hoofddoel is van deze blog.  

Wie nood heeft aan wat meer samenhang, verwijs ik graag door naar een mooi artikel  :   

https://reportersonline.nl/ik-moest-de-spoken-in-dit-huis-tot-leven-wekken-stefan-hertmans-over-zijn-nieuwe-roman-de-opgang/

 

Ik was om te beginnen al erg gecharmeerd en geïntrigeerd door de nochtans prozaïsche titel.  De opgang. Van de Vlaamse SS-er Willem Verhulst? Moest het niet eerder ondergang zijn? Maar de structuur van het boek, opgehangen aan de bezichtiging van een huis van onder naar boven, een Vlaams notarissenwoord blijkbaar, maakt het een perfecte keuze. 

De inhoud liet mij uiteraard niet onberoerd. Er is natuurlijk het grotere plaatje: het verhaal van de Vlaamse collaboratie, een ideale uitlaatklep voor een gefrusteerd individu dat  zich maar al te graag liet meeslepen.  Al druk ik dat te zacht uit. Want hoewel Verhulst misschien niet eigenhandig mensen heeft vermoord,  van achter zijn bureau waar hij ijverig lijstjes aanlegde met namen van 'verdachte individuen' heeft hij zeker honderden mensen de dood ingejaagd. Hij was bepaald geen kleine garnaal. 

Maar ik was nog meer in de ban van het kleine verhaal: dat van de man Verhulst in zijn gezin. Een bizarre situatie. Zijn Nederlandse , protestantse vrouw Mientje kon dan wel niet verhinderen dat hij buitenshuis volledig de militant-fascistische toer opging, binnen het gezin hield ze vast aan haar eigen morele waarden. In haar huis, in het bijzijn van de kinderen, geen vertoon van uniformen en geen wapens. Zo brutaal als Verhulst optrad buiten huis, zo mak was hij als hij netjes zijn uniform in de gang achterliet. Ook alle contacten met Duitse SS-ers  werden strikt achter gesloten deuren in de voorkamer - de dodenkamer - gehouden. De SS-dolk, cadeautje van vader aan zoon Adri, belandde dan ook prompt in het Lieveke, het water dat achter hun huis stroomde. Hoe hield Mientje het uit in deze schizofrene situatie? En wat te denken van Willems schaamteloze affaire met Griet, zo maar onder  de neus van Mientje. Ik kijk naar de familiekiekjes en vraag me af wat er echt in deze vrouw is omgegaan. 

 

Hertmans is een leeftijd- en studiegenoot van mij. Dat bevordert natuurlijk de herkenning in deze roman. Soms komt die tevoorschijn in kleine anekdotes, zoals die van de studentenbetoging in het kielzog van Parijs '68. Wat wisten we toen nog weinig over de achtergronden en reikwijdte van kreten als 'Walen buiten'.

 

Dat de roman zich afspeelt in Gent, heeft zeker ook meegespeeld in mijn appreciatie van deze roman. Vanop tram 4 tuur ik in de buurt op zoek naar restanten van het verleden. Een keer stapte ik ook echt uit aan het Sluizeken en ging op zoek naar het huis, dat bijna de status van een personage heeft gekregen in deze auto-docuroman.

Prachtig zijn ook de beschrijvingen. Mijn favoriete fragment:

De zondagavond glijdt weg in de dommelende zwartheid van de lege straten; de avond loopt naar zijn eind, de stilte keert terug. Er is alleen nog het geruststellende geluid van de voorbijrijdende tram door de Grauwpoort in de richting van het Gravensteen, waardoor de plankenvloeren in het hele huis lichtjes trillen; Mien ligt wakker in het donker. Diep in de smalle steeg onder haar hoort ze nog hoe iemand een kind naar binnen roept, hoe een dichtvallende deur aan de overkant de stemmen dempt. Daarna het voorbijkomen van enkele lallende soldaten, en dan niets meer tot, na een twintigtal minuten, het staal van de tramwielen feilloos weer over de sporen glijdt, geruststellend, nu in de andere richting. De wielen lijken haar gedachten met zich mee te nemen, een verlangen op te roepen om langs het traject van de tramsporen te slenteren, richting voorstad en de haven, tot bij het havenbassin waar de aken kunnen draaien – een zwarte reusachtige kom vol vervuild, in cirkels wentelend water dat nog even aarzelt voor het zich overgeeft aan de beweging van het door industrie omzoomde kanaal. De roep van de voorstad, door de voorbijschuivende tram opgewekt, doet haar verlangen om weer op te staan, in alle stilte nog even naar buiten te gaan, langs de voorstedelijke puien en handeltjes waar allerlei rommel door elkaar in de etalages uitgestald ligt, zo tot in de steeds verlatener straten, tot bij de houten loodsen waar de wind killer is en de geur van de gestapelde waren de eenzame wandelaar zin doet krijgen in boten, in weggaan zonder omkijken.

En deze beklijvende afsluiter van een hoofdstuk waarin Hertmans de houding van zoon Adriaan tegenover zijn vader onderzoekt:

Hoeveel waarheid verdraagt een mens, wanneer het over zijn eigen vader gaat?

 

Zei ik al dat ik dit boek ondertussen al twee keer gelezen heb?  Dat zegt genoeg, denk ik. 

Respect, Stefan. Dit was zo mooi en zo evenwichtig. Ik koester het boek en begin misschien wel heel binnenkort aan een derde lectuur.

★★★★★

 

Verdwijnpunt - Arnaldur Indriðason

Als ik in een leesdipje zit, als ik weer eens een bejubeld boek opzij leg, omdat het bij mij toch niet meteen de juiste snaar raakt, dan weet ik dat het tijd is om de lat wat lager te leggen. Ik grijp dan graag naar een goede misdaadroman. Het leesplezier komt vanzelf terug en daarna ben ik weer klaar voor het grotere werk. 

Een goede misdaadroman (en bij uitbreiding misdaadreeks) is er voor mij een die nog blijft nazinderen  nadat de plot verdwenen is. Want toegegeven, die onthoudt geen mens. Dikwijls is de achtergrond een bepalende factor: ik hou van de romans van Donna Leon, omdat ze zich afspelen in Venetië. Ik kan eindeloos genieten van de Morse-afleveringen in het bizarre wereldje van Oxford of van een frivole Montalbano op Sicilië. 

Wat bij mij niet werkt is pure horror,  of plots die uitsluitend draaien rond geld of macht.   Het moet toch altijd over menselijke interactie blijven gaan, of over een sociale context. 

En dan zit je meestal goed bij de Scandinavische thrillers.   

In het spoor van  Sjöwall en Wahlöö, die met hun misdaadromans de mistoestanden in de Zweedse maatschappij wilden aanklagen,  is het lijstje Scandinavische misdaadauteurs schier eindeloos: de Millennium-reeks  van Stieg Larsson, de Wallanderromans van Henning Mankell, ... Maar ook de Noren, Finnen en IJslanders kennen er wat van. Nordic noir doet het extreem goed, zowel in de boekhandel als op tv.

Zelf heb ik mij de laatste weken ondergedompeld in het universum van  de IJslandse inspecteur Erlendur van Arnaldur Indriðason. 

Wie IJsland zegt, denkt aan gletsjers en vulkanen met onuitspreekbare namen en aan donkere, lange winters.  Doe daar Reykjavik bij, bakermat van de IJslandse bankencrisis,  maar evengoed een stad van contrasten waar clochards  en minderbedeelden wonen in krappe souterrains en huizen met golfplaten daken.  De match met de eenzelvige inspecteur Erlendur is compleet: hij kent de stad als zijn broekzak en schuwt het contact met  de onderlaag niet. Maar vooral is hij gefascineerd door 'verdwijningen'. Dat heeft te maken met een traumatische jeugdervaring. 

De reeks rond Erlendur bestaat uit meer dan 10 delen. Ik vermeld hier alleen de laatste   waar  Erlendurs obsessieve drang om cold cases van verdwijningen op te lossen samenvalt met zijn zoektocht naar innerlijke rust, en dat in het kader van zijn jeugd, in het verlaten ouderlijke huis in de bergen. 

Heerlijk donker en toch hartverwarmend mooi. Ik hou er een grote nieuwsgierigheid naar het land aan over. Wie weet, na corona ...

 

 

 

De kat en de generaal - Nino Haratischwili

Uitgegeven bij Meridiaan Uitgevers

Vertaald door Elly Schippers en Jantsje Post

680 blz.

De Duits-Georgische schrijfster en theaterregisseuse Nino Haratischwili blijft in de ban van het thema oorlog. Dit keer haalt ze haar inspiratie uit de recente Tsjetsjeense geschiedenis. In een afgelegen bergdorpje wordt een jonge vrouw het slachtoffer van een gruwelijke oorlogsmisdaad. Jaren later wordt een van de betrokkenen ter verantwoording geroepen door zijn dochter. Met desastreuze gevolgen voor hen beiden. Want de vraag 'wie is schuldig' is op papier eenvoudiger dan in de werkelijkheid.  Het achterplat spreekt van "een psychologisch zeer geladen, duistere schuld-en-boeteroman", en dat is een rake typering.

Ik was geboeid door de manier waarop de auteur begrippen als schuld, dader, slachtoffer uit de sfeer van de vooroordelen probeert te halen. Dat zorgde ervoor dat ik bleef doorlezen, hoewel ik soms moeite moest doen om mij door de gruwelen  heen te worstelen. Ik merk dat ik daar steeds minder goed tegen kan.

De kat en de generaal met zijn intrigerende titel is alweer een huzarenstukje geworden van Haratischwili. Het zit ongelooflijk goed in elkaar. Daardoor bleef mijn leeservaring wat afstandelijker dan bij haar vorige roman Het achtste leven (voor Brilka). Misschien waren mijn verwachtingen ook wat te hoog gespannen. En wat zeker ook meespeelde is dat De kat en de generaal echt wel een duister boek is. Anders dan in Het achtste leven (voor Brilka) vind je hier geen tegengewicht voor al dat donkere. Minder humor, minder passie, minder levensvreugde. Maar evengoed 4 sterren waard.

★★★★

De dood van Harriet Monckton - Elizabeth Haynes

Vertaald door Yolande Ligterink

Uitgegeven bij De Fontein

397 blz.

In november 1843 wordt Harriet Monckton dood gevonden in het toilet achter de kapel in Bromley, die ze regelmatig bezocht. Uit de autopsie blijkt dat de jonge vrouw, een lerares,  zwanger was.  En dan komt de geruchtenmolen op gang. Harriet bleek verwikkeld te zijn in relaties met ten minste drie mannen, maar ook haar goede vriendin Frances wordt gezien als verdachte in deze moordzaak. Wie heeft Harriet vermoord en wie is de vader van haar ongeboren kind?

Een whodunnit, dus. Elizabeth Haynes weet er in elk geval de spanning in te houden. Door de gebeurtenissen telkens vanuit een ander personage te belichten vallen de puzzelstukjes beetje bij beetje op hun plaats.  Liefhebbers van het genre komen zeker aan hun trekken.

Maar het meest heb ik gesmuld van de sfeer van deze roman.  Het belang van schone schijn, de absurde regeltjes over hoe  mannen en vrouwen met elkaar mogen omgaan, het  totale taboe op seksualiteit, wat moet het moeilijk geweest zijn jezelf te zijn in deze victoriaanse maatschappij. Vrouwen moesten twee keer zo sterk zijn om zich overeind te houden. En zelfs dat was niet altijd voldoende, zoals het trieste einde van Harriet Monckton bewijst. 

De roman is bovendien gebaseerd op waargebeurde feiten.

Ik vind het een echte aanrader.

★★★★